لیلا کاظمی-رویداد امروز
در شرایطی که تورم، نوسانات اقتصادی و محدودیت منابع مالی، مسیر رشد واحدهای فناور و شرکت‌های دانش‌بنیان را دشوارتر کرده است، ابزارهای نوین تأمین مالی بیش از گذشته اهمیت یافته‌اند. برای بررسی مهم‌ترین دغدغه‌های مالی شرکت‌های فناور، تفاوت نیازهای شرکت‌های نوپا و در حال رشد و نقش سرمایه‌گذاران خطرپذیر، تأمین مالی جمعی و صندوق‌های سرمایه‌گذاری شرکتی در توسعه زیست‌بوم نوآوری با ایمان قاسمی سرپرست مدیریت تامین مالی و سرمایه گذاری شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان گفت‌وگو کرده‌ایم که در ادامه می‌خوانید:
در شرایط کنونی اقتصاد ایران، مهم‌ترین دغدغه مالی استارت‌آپ‌ها در مرحله رشد مقدماتی چیست و این دغدغه چه تفاوتی با شرکت‌های حاضر در مرحله رشد دارد؟
در شرایط کنونی اقتصاد ایران، مهم‌ترین دغدغه مالی واحدهای فناور در پارکهای علم و فناوری و مراکز رشد در مرحله رشد مقدماتی، تأمین سرمایه برای شروع به فعالیت و آغاز فرآیند تجاری سازی ایده محوری شان است. به عبارت دیگر در این مرحله، دغدغه اصلی واحدهای فناور ایجاد شرایط اولیه تولید است یا به عبارت دیگر تامین سرمایه اولیه است. در این مرحله معمولاً باتوجه به نداشتن درآمد یا نداشتن درآمد پایدار، برای هزینه‌های توسعه محصول، تکمیل نمونه اولیه، اخذ مجوزها، بازاریابی و جذب نیروی انسانی متخصص دچار مشکل می‌شوند. از طرف دیگر، تورم و نوسانات اقتصادی باعث کاهش ارزش سرمایه اولیه و افزایش ریسک سرمایه‌گذاری شده و دسترسی به منابع مالی را دشوارتر کرده است.
در مقابل، واحدهای فناور حاضر در مرحله رشد، اگرچه تا حدی بازار خود را تثبیت کرده‌اند، اما دغدغه اصلی آن‌ها تأمین مالی برای توسعه ظرفیت تولید، ورود به بازارهای جدید، توسعه فناوری و افزایش سهم بازار است. بنابراین، نیاز مالی آن‌ها بیشتر از جنس سرمایه رشد سرمایهدر گردش است، نه سرمایه اولیه.
بسیاری از تیم‌های نوپا ایده خوبی دارند اما سرمایه اولیه کافی در اختیار ندارند. چه مسیرهایی را برای تأمین مالی این تیم‌ها فراهم کرده است؟
تجربه نشان داده که بسیاری از واحدهای فناور در دوره‌ای رشد مقدماتی و رشد نه به دلیل ضعف فناوری، بلکه به علت نبود منابع مالی کافی در مراحل اولیه، از ادامه مسیر بازمی‌مانند. به همین دلیل، سعی شده در مدیریت تامین مالی و سرمایه‌گذاری شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، یک زنجیره متنوع از ابزارهای تأمین مالی را در اختیار این واحدها قرار دهیم.
این مسیرها شامل معرفی به سرمایه‌گذاران فرشته، صندوق‌های پژوهش و فناوری، سکوهای تأمین مالی جمعی، سرمایه‌گذاران خطرپذیر (VC) و در مراحل بعد، صندوق‌های سرمایه‌گذاری شرکتی (CVC) است. علاوه بر تأمین منابع مالی، واحدهای فناور از خدمات مشاوره سرمایه‌گذاری، آموزش آماده‌سازی برای جذب سرمایه، ارزش‌گذاری، تدوین مدل کسب‌وکار و برگزاری رویدادهای ارائه به سرمایه‌گذاران (Pitch Day) نیز بهره‌مند می‌شوند.
رویکرد ما این است که تأمین مالی را صرفاً پرداخت سرمایه ندانیم، بلکه آن را فرآیندی برای اتصال ایده‌های نوآورانه به سرمایه‌گذاران، صنایع و بازار بدانیم تا شرکت‌ها بتوانند با سرعت و پایداری بیشتری مسیر تجاری‌سازی و رشد را طی کنند.
همچنین در مدیریت توسعه کسب و کار شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان هم این واحدها به صندوق نوآوری و شکوفایی و سایر منابع تسهیلاتی از منابع مختلف داخل شهرک و خارج شهرک مرتبط می‌نمایند.
امروز دیگر تأمین مالی فقط به وام بانکی محدود نیست. سکوی تأمین مالی جمعی، سرمایه‌گذاران خطرپذیر (VC) و صندوق‌های سرمایه‌گذاری شرکتی (CVC) چه نقشی در توسعه شرکت‌های فناور دارند؟
امروزه تأمین مالی شرکت‌های فناور از مدل‌های سنتی مانند وام بانکی فراتر رفته و ابزارهای نوین مالی به یکی از ارکان توسعه اکوسیستم نوآوری تبدیل شده‌اند. در مدیریت تأمین مالی و سرمایه‌گذاری شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان نیز تلاش می‌کنیم شرکت‌ها را متناسب با مرحله بلوغ و نیازشان به این ابزارها متصل کنیم.
سکوهای تأمین مالی جمعی فرصت مناسبی برای جذب سرمایه‌های خرد و تأمین منابع موردنیاز پروژه‌های فناورانه فراهم می‌کنند. سرمایه‌گذاران خطرپذیر (VC) علاوه بر سرمایه، تجربه مدیریتی، شبکه ارتباطی و مشاوره راهبردی را در اختیار واحدهای فناور قرار می‌دهند و مسیر رشد آن‌ها را تسهیل می‌کنند. از سوی دیگر، صندوق‌های سرمایه‌گذاری شرکتی (CVC) با پشتوانه صنایع بزرگ، امکان توسعه فناوری، اجرای پروژه‌های مشترک، دسترسی به بازار و تجاری‌سازی سریع‌تر را فراهم می‌کنند.
راهبرد ما در شهرک، ایجاد یک زنجیره تأمین مالی هوشمند است تا شرکت‌های فناور در هر مرحله از رشد، به مناسب‌ترین ابزار مالی و سرمایه‌گذار دسترسی داشته باشند و با اتکا به سرمایه هوشمند، مسیر توسعه خود را با ریسک کمتر و سرعت بیشتر طی کنند.
در سال‌های اخیر، تورم و نوسانات اقتصادی چه تأثیری بر هزینه توسعه محصول، جذب نیروی انسانی و تجاری‌سازی استارت‌آپ‌ها گذاشته است؟
تورم و نوسانات اقتصادی در سال‌های اخیر، هزینه رشد شرکت‌های فناور را به‌طور قابل‌توجهی افزایش داده است. افزایش قیمت تجهیزات، مواد اولیه، خدمات تخصصی و هزینه‌های عملیاتی، توسعه محصول را طولانی‌تر و پرهزینه‌تر کرده است. از سوی دیگر، رقابت برای جذب و حفظ نیروی انسانی متخصص، به‌ویژه در حوزه‌های فناوری، هزینه‌های منابع انسانی را افزایش داده و فشار مضاعفی بر واحدهای فناور وارد کرده است. همچنین، نوسانات بازار و کاهش قدرت خرید، فرآیند تجاری‌سازی و دستیابی
به درآمد پایدار را با چالش‌های بیشتری روبه‌رو کرده است. در مدیریت تأمین مالی و سرمایه‌گذاری شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، تلاش می‌کنیم این آثار را با توسعه ابزارهای متنوع تأمین مالی، تسهیل دسترسی شرکت‌ها به سرمایه‌گذاران، صندوق‌های پژوهش و فناوری، سرمایه‌گذاران خطرپذیر و سکوهای تأمین مالی جمعی کاهش دهیم. علاوه بر این، مشاوره در زمینه برنامه‌ریزی مالی، مدیریت نقدینگی و جذب سرمایه هوشمند به شرکت‌ها کمک می‌کند تا منابع خود را هدفمندتر مدیریت کرده و با انعطاف‌پذیری بیشتری از شرایط اقتصادی عبور کنند. باور ما این است که در اقتصاد پرنوسان، دسترسی به سرمایه مناسب و برنامه‌ریزی مالی دقیق، به اندازه خود فناوری در موفقیت یک شرکت فناور اهمیت دارد.
آیا شرایط اقتصادی امروز باعث شده سرمایه‌گذاران در انتخاب استارت‌آپ‌ها سختگیرانه‌تر عمل کنند؟ مهم‌ترین معیارهایی که یک سرمایه‌گذار برای ورود به یک شرکت نوپا در نظر می‌گیرد چیست؟
بی‌شک، شرایط اقتصادی، تورم و افزایش ریسک‌های سرمایه‌گذاری باعث شده سرمایه‌گذاران با دقت و حساسیت بیشتری واحدهای فناور را ارزیابی کنند. امروز تنها داشتن یک ایده نوآورانه برای جذب سرمایه کافی نیست؛ سرمایه‌گذاران به دنبال تیم‌هایی هستند که علاوه بر فناوری، توانایی اجرای موفق، شناخت بازار و برنامه مالی شفاف داشته باشند.
از نگاه مدیریت تأمین مالی و سرمایه‌گذاری شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، مهم‌ترین معیارهای سرمایه‌گذاران شامل توانمندی و تعهد تیم مؤسس، مزیت رقابتی فناوری، اندازه و ظرفیت بازار، مدل کسب‌وکار پایدار، امکان مقیاس‌پذیری، مسیر مشخص درآمدزایی، مدیریت مالی و قابلیت خروج سرمایه‌گذار در آینده است. همچنین، سطح آمادگی فناوری، مالکیت فکری و میزان انطباق محصول با نیاز واقعی بازار نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران دارد.
به همین دلیل، در شهرک علاوه بر معرفی واحدهای فناور به سرمایه‌گذاران، تلاش می‌کنیم با ارائه خدمات مشاوره، ارزش‌گذاری، تدوین برنامه کسب‌وکار، آموزش جذب سرمایه و برگزاری رویدادهای ارائه فناورانه، آمادگی واحدهای فناور را برای مذاکره و جذب سرمایه افزایش دهیم و فاصله میان نوآوران و سرمایه‌گذاران را به حداقل برسانیم.
سکوهای تأمین مالی جمعی فرصت مناسبی برای جذب سرمایه‌های خرد و تأمین منابع موردنیاز پروژه‌های فناورانه فراهم می‌کنند. سرمایه‌گذاران خطرپذیر (VC) علاوه بر سرمایه، تجربه مدیریتی، شبکه ارتباطی و مشاوره راهبردی را در اختیار واحدهای فناور قرار می‌دهند و مسیر رشد آن‌ها را تسهیل می‌کنند. از سوی دیگر، صندوق‌های سرمایه‌گذاری شرکتی (CVC) با پشتوانه صنایع بزرگ، امکان توسعه فناوری، اجرای پروژه‌های مشترک، دسترسی به بازار و تجاری‌سازی سریع‌تر را فراهم می‌کنند
بسیاری از استارت‌آپ‌ها در مرحله ساخت نمونه اولیه تا ورود به بازار با کمبود نقدینگی مواجه می‌شوند. شهرک چگونه تلاش می‌کند این فاصله مالی را برای شرکت‌ها کاهش دهد؟
یکی از مهم‌ترین چالش‌های واحدهای فناور، فاصله مالی میان ساخت نمونه اولیه و ورود موفق به بازار است؛ دوره‌ای که هزینه‌ها به‌طور قابل‌توجهی افزایش می‌یابد، اما هنوز درآمد پایداری ایجاد نشده است. در مدیریت تأمین مالی و سرمایه‌گذاری شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، تمرکز ما بر کاهش این شکاف از طریق ایجاد یک زنجیره منسجم از ابزارهای مالی و سرمایه‌گذاری است.
در این راستا، شرکت‌ها را به صندوق‌های پژوهش و فناوری، سکوهای تأمین مالی جمعی، سرمایه‌گذاران خطرپذیر (VC) و صندوق‌های سرمایه‌گذاری شرکتی (CVC) متصل می‌کنیم تا متناسب با مرحله رشد خود از منابع مالی مناسب بهره‌مند شوند. همچنین با برگزاری رویدادهای جذب سرمایه، ارائه خدمات ارزش‌گذاری، تدوین برنامه کسب‌وکار، مشاوره مالی و آماده‌سازی برای مذاکره با سرمایه‌گذاران، احتمال موفقیت آن‌ها در جذب سرمایه را افزایش می‌دهیم.
هدف ما این است که واحدهای فناور به دلیل کمبود نقدینگی، از مسیر تجاری‌سازی و ورود به بازار بازنمانند و بتوانند با تکیه بر سرمایه هوشمند، محصولات خود را سریع‌تر و با ریسک کمتر به بازار عرضه کنند.
حضور سرمایه‌گذاران خطرپذیر و CVCها در کنار اکوسیستم شهرک چه مزیتی نسبت به فعالیت مستقل یک استارت‌آپ در خارج از این زیست‌بوم ایجاد می‌کند؟
حضور سرمایه‌گذاران خطرپذیر (VC) و صندوق‌های سرمایه‌گذاری شرکتی (CVC) در کنار اکوسیستم شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، فراتر از تأمین سرمایه، یک مزیت راهبردی برای واحدهای فناور ایجاد می‌کند. واحد فناوری که در این زیست‌بوم فعالیت می‌کند، علاوه بر دسترسی آسان‌تر به منابع مالی، به شبکه‌ای از سرمایه‌گذاران، صنایع، دانشگاه‌ها، مشاوران تخصصی و واحدهای فناور متصل می‌شود که این ارتباطات، فرآیند رشد و تجاری‌سازی را تسریع می‌کند.
از نگاه مدیریت تأمین مالی و سرمایه‌گذاری شهرک، VCها با ارائه سرمایه هوشمند، تجربه مدیریتی و شبکه ارتباطی خود، به توسعه کسب‌وکار کمک می‌کنند و CVCها نیز با اتصال واحدهای فناور به بازار، زنجیره تأمین و نیازهای واقعی صنایع، ریسک تجاری‌سازی را کاهش می‌دهند. در مقابل، شرکت‌های که خارج از این اکوسیستم فعالیت می‌کند، معمولاً باید این ارتباطات را به‌تنهایی ایجاد کند که زمان‌بر و پرهزینه است.
هدف ما در شهرک، ایجاد یک اکوسیستم سرمایه‌گذاری پویا است؛ جایی که سرمایه، دانش، بازار و فناوری در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا مسیر رشد واحدهای فناور کوتاه‌تر، کم‌ریسک‌تر و پایدارتر شود.
اقتصاد پرنوسان، دسترسی به سرمایه مناسب و برنامه‌ریزی مالی دقیق، به اندازه خود فناوری در موفقیت یک شرکت فناور اهمیت دارد
در شرایط تورمی، آیا به استارت‌آپ‌ها توصیه می‌کنید زودتر وارد بازار شوند یا ابتدا محصول خود را کامل‌تر کنند؟ چگونه باید میان سرعت ورود به بازار و کیفیت محصول تعادل برقرار کرد؟
در شرایط تورمی هم، توصیه ما به واحدهای فناور این نیست که منتظر تکمیل کامل محصول بمانند و نه اینکه با محصولی ناپخته وارد بازار شوند. بهترین راهبرد، عرضه یک حداقل محصول قابل‌قبول است که بتواند نیاز اصلی مشتری را برطرف کند و هم‌زمان بازخورد واقعی بازار را در اختیار تیم قرار دهد. در اقتصاد پرنوسان، هر ماه تأخیر در ورود به بازار می‌تواند به افزایش هزینه‌های توسعه، کاهش ارزش سرمایه و از دست رفتن فرصت‌های تجاری منجر شود.
از نگاه مدیریت تأمین مالی و سرمایه‌گذاری شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، تعادل میان سرعت و کیفیت، با برنامه‌ریزی مرحله‌ای، جذب سرمایه متناسب با هر فاز توسعه و اعتبارسنجی مستمر بازار حاصل می‌شود. ما به شرکت‌ها کمک می‌کنیم تا با تأمین مالی مرحله‌ای، مشاوره کسب‌وکار و ارتباط با سرمایه‌گذاران، محصول را متناسب با نیاز بازار تکمیل کنند. هدف این است که شرکت‌ها زودتر به جریان درآمدی برسند و منابع مالی خود را بر اساس بازخورد مشتریان، برای توسعه محصول و افزایش کیفیت به‌صورت هدفمند سرمایه‌گذاری کنند.
آیا تجربه نشان داده است شرکت‌هایی که از همان ابتدای فعالیت، برنامه مشخصی برای تأمین مالی و جذب سرمایه دارند، شانس بیشتری برای عبور از مرحله رشد و تبدیل شدن به یک کسب‌وکار پایدار دارند؟
تجربه اکوسیستم نوآوری نشان می‌دهد واحدهای فناوری که از همان ابتدای فعالیت، برنامه‌ای مشخص برای تأمین مالی و جذب سرمایه دارند، معمولاً مسیر رشد منسجم‌تر و شانس بیشتری برای تبدیل شدن به کسب‌وکاری پایدار دارند. بسیاری از واحدهای فناور به دلیل ضعف فناوری شکست نمی‌خورند، بلکه به علت نبود برنامه‌ریزی مالی، مدیریت نامناسب نقدینگی یا ناتوانی در جذب سرمایه در زمان مناسب، با چالش مواجه می‌شوند.
از نگاه مدیریت تأمین مالی و سرمایه‌گذاری شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، برنامه مالی باید هم‌زمان با تدوین مدل کسب‌وکار شکل بگیرد و متناسب با هر مرحله رشد، منابع مالی مناسب شناسایی شود. پیش‌بینی نیازهای سرمایه‌ای، شناخت ابزارهای تأمین مالی، زمان‌بندی جذب سرمایه و آمادگی برای مذاکره با سرمایه‌گذاران، از عوامل کلیدی موفقیت است.
به همین دلیل، در شهرک علاوه بر معرفی شرکت‌ها به سرمایه‌گذاران، خدماتی مانند مشاوره مالی، تدوین نقشه راه تأمین مالی، ارزش‌گذاری، آموزش جذب سرمایه و برگزاری رویدادهای ارائه به سرمایه‌گذاران را ارائه می‌کنیم تا شرکت‌ها از همان ابتدا با نگاهی راهبردی، مسیر رشد و توسعه خود را برنامه‌ریزی کنند.
در شهرک علاوه بر معرفی واحدهای فناور به سرمایه‌گذاران، تلاش می‌کنیم با ارائه خدمات مشاوره، ارزش‌گذاری، تدوین برنامه کسب‌وکار، آموزش جذب سرمایه و برگزاری رویدادهای ارائه فناورانه، آمادگی واحدهای فناور را برای مذاکره و جذب سرمایه افزایش دهیم و فاصله میان نوآوران و سرمایه‌گذاران را به حداقل برسانیم
اگر بخواهید به یک تیم نوآور که امروز وارد مرحله رشد مقدماتی شده یک توصیه اقتصادی کنید، مهم‌ترین توصیه شما برای مدیریت منابع مالی، جذب سرمایه و عبور از نوسانات اقتصادی چیست؟
مهم‌ترین توصیه من به یک تیم فناور این است که از همان ابتدای مسیر، مدیریت مالی را به اندازه توسعه فناوری جدی بگیرد. در شرایط اقتصادی امروز، موفقیت تنها به کیفیت محصول وابسته نیست، بلکه به توانایی شرکت در مدیریت نقدینگی، کنترل هزینه‌ها و جذب سرمایه در زمان مناسب نیز بستگی دارد. واحدهای فناور باید منابع محدود خود را بر فعالیت‌هایی متمرکز کنند که بیشترین ارزش را برای مشتری و بازار ایجاد می‌کند و از هزینه‌های غیرضروری پرهیز کنند.
از نگاه مدیریت تأمین مالی و سرمایه‌گذاری شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، توصیه می‌کنیم واحدهای فناور تنها به یک منبع مالی متکی نباشند و از ترکیبی از ابزارهای تأمین مالی مانند صندوق‌های پژوهش و فناوری، سرمایه‌گذاران خطرپذیر (VC)، صندوق‌های سرمایه‌گذاری شرکتی (CVC) و سکوهای تأمین مالی جمعی استفاده کنند. همچنین، ارتباط مستمر با سرمایه‌گذاران، دریافت بازخورد بازار و به‌روزرسانی برنامه مالی، انعطاف‌پذیری شرکت را در برابر نوسانات اقتصادی افزایش می‌دهد. در نهایت، سرمایه‌گذار به تیمی اعتماد می‌کند که علاوه بر نوآوری، برنامه‌ای روشن برای خلق ارزش و دستیابی به درآمد پایدار داشته باشد.
