آیورودا در تهران؛ ادامه گفت‌وگویی که با کلیله و دمنه آغاز شد
سفارت هند به مناسبت روز آیورودا دیپلمات‌ها، پزشکان و پژوهشگران طب سنتی را گرد هم آورد تا از پیوند تاریخی دو تمدن و آینده همکاری در طب سنتی بگویند
رویداد امروز: سفارت هند در تهران یکم مهر، هم‌زمان با روز آیورودا (Ayurveda Day)، نشستی درباره این نظام کهن پزشکی برگزار کرد. در این نشست، سفیر هند از جایگاه تازه آیورودا در نظام سلامت جهانی گفت و سخنرانان ایرانی از پیوند چندصدساله طب ایرانی و طب هندی؛ پیوندی که به گفته آنها می‌تواند از میراث مشترک به همکاری مشترک برسد.
نشست هنوز وارد بخش اصلی نشده بود که راجش پوناپا، دبیر دوم سفارت هند، به‌جای خوشامدگویی معمول قصه‌ای تعریف کرد. قصه پزشکی که شنیده بود در هند گیاهی هست که مردگان را به زندگی بازمی‌گرداند؛ گیاهی که هندی‌ها «سنجیوانی» می‌نامند. پزشک نزد پادشاه رفت و گفت آرزو دارد آن گیاه را پیدا کند. به روایت پوناپا، او در هند هر روز بخشی از یک کتاب را به خاطر می‌سپرد و شب‌ها آنچه را حفظ کرده بود می‌نوشت. یادداشت‌هایش به ایران رسید و ترجمه شد. آن کتاب «پنچاتنترا» بود، مجموعه حکایت‌هایی که بعدها به فارسی، عربی و زبان‌های بسیار دیگر راه یافت و اساس کلیله و دمنه شد.
خواننده ایرانی قهرمان این قصه را می‌شناسد: برزویه طبیب، پزشک روزگار خسرو انوشیروان، که پنچاتنترا را به پهلوی برگرداند. ابن‌مقفع آن را از پهلوی به عربی ترجمه کرد و نصرالله منشی قرن‌ها بعد به نثر فارسی درآورد. پوناپا قصه را برای یادآوری همین پیوند برگزیده بود. به تعبیر او، این «نمونه‌ای از پیوندهای هند و ایران در طول اعصار و قرن‌هاست؛ پیوندی تمدنی که دو کشور در آن سهیم هستند.»
«نشست گفت‌وگو و تبادل نظر درباره آیورودا» چهارشنبه یکم مهر ۱۴۰۵ در مرکز فرهنگی سفارت هند در تهران برگزار شد؛ روزی که با ۲۳ سپتامبر، تاریخ رسمی روز آیورودا در هند، مصادف بود. وزارت آیوش هند، متولی نظام‌های سنتی پزشکی در این کشور، از سال ۲۰۱۶ این روز را گرامی می‌دارد و شعار یازدهمین دوره آن «آیورودا برای فردایی سالم‌تر» است. پوناپا در معرفی آیورودا گفت این دانش بر توازن میان جسم، ذهن و محیط پیرامون تأکید دارد و یادآوری کرد که ایران نیز سنت بسیار غنی پزشکی سنتی دارد که نسل به نسل منتقل شده است.
دانش زندگی به زبان امروز
ویشوش نگی، سفیر هند در ایران، سخنانش را با معنای واژه آغاز کرد. «آیور» در سانسکریت به معنای زندگی است و «ودا» به معنای دانش. به گفته او، آیورودا «دانش زندگی» است. سفیر تأکید کرد: «آیورودا از ما نمی‌خواهد پزشکی نوین را کنار بگذاریم.» به گفته او، آیورودا از ما می‌خواهد آنچه زندگی امروز اغلب فراموش می‌کند، به یاد آوریم: پیشگیری، نظم روزانه، گوارش، خواب و «هوشمندی خاموش بدن». و افزود: «روزی که به‌درستی سپری شود، خود نوعی داروست.»
نگی چالش امروز را فراتر از معرفی آیورودا به جهان دانست. به گفته او، کار اصلی فراهم کردن شواهد، اعتبار و بنیان‌های نهادی لازم برای گسترش مسئولانه آن در سطح جهانی است. سفیر هند گفت ارزش اقتصاد آیورودا و آیوش از ۲٫۸۵ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۴ به ۴۳٫۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۳ رسیده است. او از «نقشه راه راهبردی جهانی‌سازی آیورودا» یاد کرد که دولت هند تابستان امسال منتشر کرد و بر استانداردهای کیفیت، پژوهش معتبر، متخصصان آموزش‌دیده و چارچوب‌های مقرراتی قابل‌شناسایی در سطح بین‌المللی تأکید دارد.
سفیر همچنین یادآوری کرد که سازمان جهانی بهداشت آیورودا را یکی از نظام‌های عمده سنتی مراقبت از سلامت می‌شناسد. به گفته او، دومین اجلاس جهانی این سازمان درباره طب سنتی ۲۶ تا ۲۸ آذر ۱۴۰۴ با شعار «بازگرداندن تعادل برای مردم و کره زمین: علم و عمل تندرستی» در دهلی‌نو برگزار شد. نگی در بخش پایانی سخنانش به همکاری دو کشور پرداخت. به گفته او، وزارت آیوش هند و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ایران یادداشت تفاهمی برای توسعه همکاری بر پایه میراث مشترک در درمان‌های گیاهی و سنتی امضا کرده‌اند. در شانزدهمین نشست وزیران بهداشت بریکس در چندیگر نیز، که تیرماه امسال برگزار شد، دو کشور توافق کردند روابط خود را در حوزه طب سنتی گسترش دهند.
افزون بر آنچه سفیر گفت، به گزارش رسانه دولتی هند، این کشور از تابستان ۱۴۰۲ ویزای ویژه‌ای با نام «ویزای آیوش» صادر می‌کند برای شهروندان خارجی که برای بهره‌گیری از درمان‌های سنتی به هند سفر می‌کنند.
تجربه آیورودا در میان باغ گیاهان و ادویه
پائولا آمادئی (Paola Amadei) سفیر ایتالیا، نیز از زاویه‌ای شخصی درباره نحوه آشنایی‌اش با آیورودا و منافعی که از این آشنایی نصیبش شده، سخن گفت. او گفت علاقه‌اش به فرهنگ هند پیشینه‌ای طولانی دارد و نخستین سفرش به این کشور به نزدیک ۲۵ سال پیش برمی‌گردد. او بیان کرد: «من خیلی خوشبخت بودم که از طریق دوست عزیزی، با ابعاد مختلف فرهنگ و هنر و میراث غنی هند آشنا شدم.» او از آن زمان هم بارها به هند سفر کرده حتی با وجود این که در سال‌های اخیر به دلیل مسئولیت‌هایش امکان کمتری برای سفر به هند داشته است . آمادئی از یکی از مراکز آیورودا نزدیک شهر کوچین ایالت کرالا یاد کرد، دور از شهر و در میان طبیعتی سرسبز، با باغی که گیاهان و ادویه‌های مورد نیاز درمان در آن پرورش می‌یابد و باغچه‌ای که مواد آشپزخانه را تأمین می‌کند او از تجربه روتین یوگای صبحگاهی در این مرکز تعریف و تاکید کرد که عادت یوگای روزانه از آن زمان هنوز با او مانده است.پیش از روایت تجربه‌اش هم قید گذاشت: «آنچه با شما در میان می‌گذارم، روایتی بر پایه تجربه شخصی خودم است.» او در این روایت از درمان‌ها و رژیم‌های تغذیه‌ای خاصی که متناسب با بدن و شرایط هر فرد تعیین می‌شود و ریشه در دانش سنتی هندی‌ها دارند، گفت و تاکید کرد: «این تجربه منحصربه‌فردی بود که به من امکان داد خودم را بخشی از طبیعت احساس کنم. به طوری که گویی ارتباط بین ذهن و بدن، انسان و طبیعت تقویت شده بود.»
فرصت آیورودا برای همکاری ایران و هند
سخنرانان ایرانی نشست از زاویه تاریخ و پزشکی به این پیوند نگاه کردند. دکتر آرمان زرگران، مشاور امور بین‌الملل مرکز طب ایرانی و مکمل وزارت بهداشت، از روابط تاریخی و فرهنگی دو ملت گفت؛ روابطی که به گفته او از دوران باستان تا امروز ادامه یافته است. زرگران گفت در نخستین سفرش به هند از شباهت بسیاری از واژه‌ها و اصطلاحات با زبان فارسی شگفت‌زده شد. به گفته او، همکاری رسمی دو کشور در طب سنتی با تفاهم‌نامه‌ای آغاز شد که سال ۲۰۱۸ میان وزارت آیوش هند و وزارت بهداشت ایران امضا شد. زرگران یادآوری کرد که اسناد بالادستی ایران، از جمله سیاست‌های کلی سلامت، که در سال ۱۳۹۳ ابلاغ شد، از ادغام طب سنتی و مکمل در نظام سلامت حمایت می‌کنند. او این ادغام را «فرصت بسیار خوبی برای هر دو ملت» دانست تا برادری، دوستی و همکاری خود را تقویت کنند.
آمله در داروهای ایرانی
دکتر علیرضا یارقلی، متخصص طب سنتی، سخنانش را با چند بیت از شعری درباره برادری ایران و هند آغاز کرد؛ شعری که به گفته او از یکی از شاعران معاصر است. سپس به نقاط مشترک دو مکتب پرداخت: مزاج، عناصر، تغذیه و اصول حفظ سلامت. به گفته یارقلی، طب هندی از پنج عنصر سخن می‌گوید و طب ایرانی از چهار عنصر. نظام اخلاط دو مکتب هم یکسان نیست، اما شباهت بسیار دارد و برای پزشکان هر دو سنت فهم‌پذیر است.
یارقلی گفت: «ما در پزشکی ایرانی هیچ موقع جدا از هند نبودیم.» به گفته او، در سیصد تا چهارصد سال گذشته، چون حاکمان هند علم‌دوست بودند و به پزشکی احترام می‌گذاشتند، بسیاری از پزشکان ایرانی به هند مهاجرت کردند. نوشته‌های آنان طب ایرانی را با داروها و گیاهان هندی آشنا کرد. کتاب‌هایی مانند «اکسیر اعظم» از همین دوره‌اند و بسیاری از داروهایشان با واژه‌ها و گیاهان هندی درآمیخته است. مثال او آمله بود؛ گیاهی که به گفته‌اش در بسیاری از داروهای طب ایرانی هست، به شکل جوارش، روغن و میوه خشک خوراکی.
از میراث تا همکاری
یارقلی بخش پایانی سخنانش را به آینده اختصاص داد. به گفته او، دو کشور تاکنون همکاری‌های مشترک زیادی داشته‌اند، اما در بخش خصوصی و فرهنگی هنوز جای نزدیک‌تر شدن بسیار است. پیشنهادش بازخوانی مشترک داروها، متون و روش‌های درمانی، پژوهش‌های تطبیقی و همکاری در اقتصاد سلامت بود؛ با این هدف که به تعبیر خودش «از یک میراث مشترک به یک همکاری مشترک برسیم». یارقلی گفت میراث پزشکی زمانی زنده می‌ماند که وارد زندگی روزمره مردم شود و با پژوهش، به زبان پزشکان امروز به متون علمی راه یابد.
آیورودا دانشی جامع برای انسان و جهان
دکتر سهراب دهقان، پزشک کارشناس آیورودا و دارای دکترای تخصصی طب سنتی ایرانی، آیورودا را دانشی جامع توصیف کرد که فقط شیوه درمان نیست. به گفته او، این دانش به انسان، طبیعت و جهان پیرامون می‌پردازد و با حوزه‌هایی مانند نجوم و هنر نیز پیوند دارد. دهقان گفت شناخت اصول آیورودا، به‌ویژه ویژگی‌های جسمی و سرشتی هر فرد، را می‌توان در زندگی روزانه، ماهانه و برنامه‌ریزی فصلی به کار برد. او حضور سفیر هند در جمع را افتخاری بزرگ خواند و گفت ایده‌ها و ظرفیت‌های بسیار خوبی برای همکاری وجود دارد.
تجربه تعطیلات سلامت در کرالا
روایت شخصی دیگر نشست را نفیسه حاجاتی، پژوهشگر و روزنامه‌نگار ، با حاضران در میان گذاشت. او گفت به همراه فاطیما کریمی، خبرنگار حوزه گردشگری، در سال 2017 به یک کنفرانس گردشگری سلامت (FICCI Advantage Healthcare India 2017) در هند دعوت شدند و همین سفر، که از بنگلور آغاز شد، نگاهش را به هند تغییر داد. پس از آن، به دعوت دکتر انور (Dr. Anvar A.M) یکی از پزشکان باسابقه‌ای که مجموعه درمانی و سلامت پونارناوآ آیورودا (Punarnava Ayurveda) شامل چندین هتل و بیمارستان را در شهر کوچین ایالت کرلا در جنوب هند اداره می‌کرد، ، سفر، اقامت و بازدید از این مراکز را تجربه کرد. میزبانانش آیورودا را دو بخش معرفی کردند، یکی پیشگیری و سلامت و دیگری درمان و بهبود. در هر دو بخش مهمانانی از کشورهای مختلف در هتل‌ها یا هتل-هاسپیتال‌ها حضور داشتند؛ برخی، به‌ویژه از کشورهای عربی، همراه خانواده دو تا سه ماه در این مراکز می‌ماندند. او گفت با همه این افراد مانند «مهمان» رفتار می‌شد و نه «بیمار». پذیرش مهمان در هتل‌های مجموعه توسط پزشک انجام می‌شد و به این ترتیب در بدو ورود پرونده‌ای برای هر گردشگر تهیه می‌شد، پزشک با او گفت‌وگو می‌کرد و از یوگا و ماساژ تا درمان‌های گوناگون را پیشنهاد می‌داد.
حاجاتی گفت آنجا برای نخستین بار شنید که آیورودا یعنی «در تعادل با طبیعت زندگی کردن». او از اصطلاحی گفت که میزبانانش برای معرفی این تجربه به کار می‌بردند: «تعطیلات سلامت»، یعنی چند روز اقامت در مراکز سلامت و زیستن در تعادل با طبیعت. به گفته او، مهمانان این مراکز فقط برای این تجربه نیامده بودند و از میراث فرهنگی منطقه هم دیدن می‌کردند؛ از جمله آیینی نمایشی که در فهرست میراث جهانی ثبت شده است. حاجاتی افزود پس از بازگشت به همراه فاطیما کریمی گزارش‌های مختلفی از این سفر نوشتند و بسیاری از آنها می‌پرسیدند چطور می‌توانند خودشان این تجربه را داشته باشند. او در بخش انگلیسی سخنانش با لبخند گفت پس از شنیدن این سخنرانی‌ها، احتمالا همه حاضران دلشان می‌خواهد مستقیم بلیت سفر به هند بگیرند.
نشست همان‌طور که آغاز شده بود، با قصه یک کتاب، معنای روشنی پیدا کرد. پزشکی ایرانی قرن‌ها پیش دانش هند را به خاطر سپرد و به سرزمینش آورد، و پزشکان ایرانی قرن‌ها بعد در هند کتاب نوشتند. این بار گفت‌وگو در مرکز فرهنگی سفارت هند در تهران ادامه یافت؛ میان دیپلمات‌ها و پزشکانی که هر دو سو بر یک نکته هم‌داستان بودند: این پیوند کهن، اگر به پژوهش و همکاری امروز گره بخورد، می‌تواند به آینده‌ای سالم‌تر برای مردم هر دو سرزمین کمک کند.
در انتهای نشست به مهمانان هدایای آیورودایی داده شد از جمله: چیاوان‌پراش (Chyawanprash) که یک فرآورده سنتی آیورودایی و ترکیبی غلیظ شبیه مربا است با کاربری افزایش ایمنی بدن. همچنین کرم پوستی آیورودای هندی (Vicco Trusted Ayurveda) با پایه زردچوبه و روغن صندل که برای سلامت و شفافیت پوست استفاده می‌شود.
بیشتر بخوانید:گردشگری سلامت؛ سرمایه از ما، محصول از همسایه‌ها
