رویداد امروز: اکوسیستم اقتصاد دیجیتال ایران در حالی به‌تدریج به یک پیشران اقتصادی بدل می‌شود که سیاست‌گذار به جای اتکا به بودجه‌های ناپایدار دولتی، سراغ ابزارهای بازارمحور و حمایت‌های هدفمند رفته است.
تازه‌ترین گزارش معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان نشان می‌دهد از سال ۱۴۰۰ تاکنون بیش از ۸۴۴ میلیارد تومان برای توسعه فناوری‌های پرریسک و دیجیتال اختصاص یافته و نخستین اوراق توسعه فناوری نیز در مرحله عملیاتی قرار گرفته است.
روایت یک تغییر رویکرد؛ حمایت از نوآوری‌های جدید
مسعود همدانلو، دبیر ستاد توسعه اقتصاد دیجیتال، اتصال‌پذیری و ارتباطات، در نشست خبری «معرفی ابزارهای نوین تأمین مالی با تمرکز بر حوزه اقتصاد دیجیتال» گفت: ستاد تنها از محصولاتی حمایت می‌کند که برای اولین‌بار در کشور انجام می‌شوند و ریسک فناورانه را به دوش می‌کشند.
او تاکید کرد که هدف، جان‌گرفتن بخش خصوصی و انتقال دانش به داخل کشور است؛ نه پروژه‌هایی که تنها مونتاژ یا تکرار مسیرهای پیموده‌شده‌اند.
از بومی‌سازی تجهیزات تا هوشمندسازی صنایع
به گفته همدانلو، ستاد در مسیر توسعه فناوری از یک‌سو نیازهای مهم کشور را در حوزه IT و مخابرات احصا می‌کند و از سوی دیگر، هوشمندسازی صنایع مختلف را پیش می‌برد؛ حتی در بخش‌هایی که هنوز درک درستی از منافع تحول دیجیتال ندارند.
او تأکید کرد: «بیش از یک‌سوم شرکت‌های دانش‌بنیان در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات فعال هستند و فعالیت ما کمک به کل زیست‌بوم است.»
آموزش در مقیاس ملی برای آینده دیجیتال
بخش مهم دیگری از برنامه‌ها، توسعه سرمایه انسانی است. ستاد طرح آموزش یک‌میلیون دانش‌آموز و ۱۰۰ هزار معلم را با همکاری دانشگاه‌ها آغاز کرده.
همدانلو با اشاره به جهش سریع هوش مصنوعی گفت: «گاهی دانش‌آموزان سریع‌تر از ما با دنیا پیش می‌روند؛ باید معلمان را هم مجهز کرد.» او از آموزش ۴۰ هزار معلم در حوزه دانش اجتماعی و AI و برگزاری دوره‌های صنعت‌محور برای برگزیدگان مسابقات دانش‌آموزی خبر داد.
تأمین مالی، بدون اتکا به بودجه دولت
اما شاید مهم‌ترین بخش نشست، سخنان حامد رفیعی، رئیس مرکز تأمین مالی و توسعه سرمایه‌گذاری بود. او اعلام کرد که مجوز نهایی نخستین سری اوراق توسعه فناوری صادر شده و این ابزار «بر توانمندی واقعی شرکت‌ها متکی است نه منابع دولتی».
رفیعی از یک واقعیت اقتصادی گفت: «منابع بودجه‌ای دائمی نیستند؛ اگر تأمین مالی متکی به بودجه باشد، نوآوری همیشه در مرز توقف می‌ماند.» او تأکید کرد که دولت فقط نقش «اهرم» و مشوق دارد و مسیر اصلی از بازار می‌گذرد.
زنجیره‌محوری؛ حمایت از پیشران‌ها به‌جای حمایت‌های پراکنده
رفیعی گفت: حمایت‌های جزیره‌ای شکست می‌خورند. اکنون اولویت با شرکت‌هایی است که در یک زنجیره ارزش نقش تعیین‌کننده دارند. مثال او: درخواست تأمین مالی ۱۴ همت از سوی یک شرکت که با رشد آن، کل زنجیره منتفع خواهد شد.
از نگاه او، «پول باید به جایی برود که دیگران را هم به حرکت بیندازد.»
ابزارهای جدید در راه هستند
مرکز تأمین مالی اکنون سبدی متنوع از ابزارهای نوین را در حال اجرا و توسعه دارد:
- اوراق توسعه فناوری و نسخه زنجیره‌محور آن
- فاکتورینگ و تأمین مالی هم‌افزا
- بازار نوآفرین
- الگوهای مبتنی بر دارایی نامشهود
- دل فرانچایز در زیست‌بوم دانش‌بنیان
رفیعی تاکید کرد: مشارکت شرکت‌های فناور در کنار مرکز، شرط تکامل ابزارها و حرکت به سمت اقتصاد دانش‌بنیان واقعی است.
نشست اخیر نشان می‌دهد سیاست تسهیل و حمایت از اقتصاد دیجیتال در کشور، از مرحله شعار عبور کرده و به ساختارهای مالی جدی وصل شده است؛ ساختارهایی که اگر درست اجرا شوند، نوآوری نه با بودجه، بلکه با بازار تأمین مالی می‌شود.
