مریم موحدی نژاد: شرکتهای دانشبنیان جزء مهمی از صنعت فناوری و نوآوری هستند. این شرکتها بر اساس دانش و فناوریهای نوظهور، ایدههای نوآورانه و پتانسیل رشد بالا تأسیس میشوند.
این شرکت ها توانایی گسترش محصولات اقتصادی و توسعه دهنده درزمینه های مختلف را دارند که با تحقیق و توسعه و تجاری سازی کالا ها خدماتی پژوهش یافته در اختیار مردم قرار می دهند. بنابراین این شرکتها نقش مهمی در ایجاد تغییرات نوآورانه، بهبود عملکرد و افزایش بهرهوری دارند. رویداد امروز برای بررسی وضعیت شرکتهای نوبنیان در ایران با علیرضا توکلی کاشی کارشناس ارشد بازارهای مالی گفتگو کرده که در ادامه میخوانید:
ارزیابی شما در مورد عملکرد شرکتهای دانش بنیان چیست؟
بعضی از شرکتهای دانش بنیان توانستهاند به موفقیت های قابل توجهی دست پیدا کنند و سهم قابل ملاحظهای از بازار را کسب و برند خود را در بازار معرفی نمایند در مقابل بعضی از این شرکتها با مشکل روبه رو شده و نهایتا ورشکست شده اند.
با این حال شرکت های موفق و شرکتهای شکست خورده در یک زمینه متفق القول بودند و آن عدم همکاری نظام حکمرانی کشور از جمله وزارت صمت، وزارت آی سی تی و سازمانهای ناظر و اعطا کننده مجوز به این شرکتها بوده که موانع بسیار زیادی برای این شرکتها ایجاد کرده اند.
ایجاد فرآیندهای سختگیرانه برای صدور مجوز و درخواست اسناد و مدارک غیرضروری، عدم شناخت این کسب و کارهای نوآورانه و تلاش برای شناسایی آنها همچون کسب و کارهای سنتی و به تبع آن عدم ارائه برخی خدمات به این شرکتها از جمله دسترسی به سیستم بانکی، عدم امکان صادرات یا واردات در زمره مشکلات پیش روی شرکتهای دانش بنیان است.
علاوه بر اینها، قطع ناگهانی و بدون اطلاع اینترنت، مساله فلیترینگ نیز مشکلات عدیدهای را برای این شرکتها ایجاد کرده است که موجب نارضایتی این شرکتها از سخت گیریهای بیش از حد، تغییر قوانین و مقررات و پروتکل نرم افزاری و امثال آن شده است درحالی که در بسیاری از کشورهای دنیا برای فعالیتهای جدید و نوآورانه فرش قرمز پهن کرده و تلاش می کنند فضایی فراهم سازند که جوانان بتوانند ایدههای خود را به نتیجه برسانند اما در کشورما مقدار زیادی از انرژی نیروهای انسانی و نخبه این شرکتها فقط برای ایجاد بستر کار، هدر میرود که فرد یا شرکت بتواند بروکراسیها و موانع اداری را پشت سر بگذارد.
بهبود عملکرد شرکتهای دانش بنیان وابسته به چه اصولی است؟
موضوع فعالیت این شرکتها است که ایدهایشان نوآورانهای باشد که بر اساس آن بتوانند بازاریابی مناسبی انجام دهند و محصولات خود را بدرستی به بازار معرفی کنند گاهی اوقات ایدههای آنها به اندازه کافی نوآورانه نیست یا نو آورانه و جذاب است اما موفق نمیشوند که ایده خود را به بازار بفروشند یا محصولی که به بازار ارائه میکنند را نمی توانند بدرستی معرفی نمایند.
مساله دیگر مربوط به روابط سرمایه گذارن و موسسین است آنها برنامه و افق زمانی مشخصی مدنظردارند که گاهی اوقات به دلیل شرایط موجود در بازار یا صحنه اقتصاد کلان از جمله جهش نرخ ارز، تحریم، قطع اینترنت یا تورم نمیتوانند به اهداف خود برسند و این باعث میشود بین سرمایهگذار، سهامدار و موسسین اختلافی ایجاد شود و بعضی اوقات همین اختلافات موجب توقف یا کندشدن فعالیت شرکت میشود از آنجایی که شرکت های نوبنیان با ایدههای نوآورانه فعالیت خود را آغاز میکنند همه سرمایهگذاران حاضر به سرمایهگذاری در این راستا نیستند و آن سرمایه گذارانی که علاقمند به سرمایهگذاری بر روی این شرکت ها هستند و ریسک سرمایهگذاری را میپذیرند معمولا سرمایهگذاران کوتاه مدت هستند که بعد از دوره بلوغ نسبی شرکت قصد خروج از شرکت را پیدا میکنند.
در دنیا یکی از روشهای خروج از شرکت بحث IPO است یعنی سهام آن شرکتها در بورس عرضه میشود بنابراین آن سرمایهگذار ریسک پذیر یا سرمایهگذار فرشته Angel Investor که در زمان تاسیس وارد شرکت شد با IPO میتوانند از شرکت خارج شوند و سرمایه خود را بازیابی کنند و در شرکت دانش بنیان دیگر سرمایهگذاری کنند اما در کشورما این مسیر تقریبا بسته است به جز شرکت تپسی که ۲ سال قبل وارد بورس شد سایر شرکتها موفق نشدهاند وارد بورس شوند وجود همین عامل باعث میشودکسانی که میخواهند در زمینه دانش بنیان و استارتاپها فعالیتهایی را آغاز کنند با ریسک بیشتری به این موضوع بنگرند و معمولا وارد این حیطه نشوند چون احتمال کمی برای خروج از این تجارت وجود دارد به دلیل اینکه راه ورود به بورس بسته است مگر در مواردی که احساس کنند یک سرمایهگذار خارجی آن را خریداری میکند یا سرمایهگذار خاصی وجود دارد که به شکل مذاکرات تک به تک بتوان شرکت را به آن فروخت زیرا اگر روش خروج شفافی وجودنداشته باشد هیچ سرمایهگذاری به آن ورود پیدا نمیکنند و همین باعث میشود که ما قسمتی از مسیر توسعه در کشور را با عدم سرمایهگذاری و عدم تاسیس شرکتهای جدید در حوزه دانش بنیان از دست بدهیم.
برای کاهش تاثیری پذیری این شرکتهای دانش بنیان باید چه اقداماتی انجام شود؟
باید برای شرکتهای دانش بنیان دفتر جداگانهای تاسیس شده یا اختیارات ویژهای به معاونت علمی ریاست جمهوری داده شود و این معاونت با هدف حمایت از این شرکتهای نوپا، امکاناتی را از جمله اخذ مجوزهای زمان بر از سایر دستگاه های دولتی را برای این شرکتها در کوتاه ترین زمان ممکن انجام دهد.
