ثنا روغنی-رویداد امروز: پنجمین گزارش تحلیلی اینترنت توسط انجمن تجارت الکترونیک تهران منتشر شد. این گزارش نشان میدهد بهرغم تمامی وعدههای دولت، وضعیت کنونی اینترنت در ایران تفاوت چندانی با زمان انتشار گزارش قبلی، یعنی دیماه سال 1403 ندارد.
انجمن تجارت الکترونیک در گزارش خود، تداوم فیلترینگ را اصراری لجوجانه بر انتخابی ضد امنیتی توصیف کرده است. با وجود تلاشهای مختلف برای بهبود کیفیت اینترنت در ایران، وضعیت اینترنت این کشور همچنان یکی از بدترینها در سطح جهانی است. ایران در سه شاخص مهم کیفیت اینترنت (سرعت، اختلالات و محدودیتها) در ردههای پایین قرار دارد.
براساس گزارشهای جدید، ایران در رتبه ۹۷ از ۱۰۰ کشور در شاخص کیفیت اینترنت قرار گرفته و ۹۳ درصد از جوانان ایرانی از فیلترشکن استفاده میکنند که به وضوح نشاندهنده ناکارآمدی سیاستهای فیلترینگ است. در این گزارش، به بررسی دقیق وضعیت موجود، چالشها و راهحلهای پیشنهادی پرداخته شده است.
رتبه پایین از نظر سرعت در آسیا
ایران با میانگین سرعت اینترنت ۵/۵ مگابیت بر ثانیه در میان کشورهای جهان بهویژه در مقایسه با کشورهای آسیایی، بهویژه در رتبههای پایین قرار دارد. میانگین سرعت اینترنت کشورهای آسیایی از ایران به مراتب بیشتر است. برای مثال، کشورهای کره جنوبی، ژاپن و سنگاپور دارای سرعتهای اینترنتی هستند که بهطور قابل توجهی از ایران بیشتر است.
این سرعت پایین، مشکلات زیادی برای کاربران بهویژه در زمینههای آموزش آنلاین، کسبوکارهای دیجیتال، و فعالیتهای اقتصادی ایجاد کرده است. کسبوکارهای نوپا و استارتآپها که در بستر اینترنت فعالیت میکنند، با سرعت پایین اینترنت و عدم دسترسی به سرویسهای ابری مناسب، مجبور به پرداخت هزینههای اضافی برای حفظ عملکرد خود هستند.
اختلالات در اینترنت به یکی از دغدغههای اصلی کاربران تبدیل شده است
اختلالات در اینترنت ایران به یکی از دغدغههای اصلی کاربران تبدیل شده است. طبق دادههای Google CRUX، در ۶ ماه اخیر، حدود ۲۳ درصد از سایتهای پرکاربرد ایرانی در وضعیت کیفیت «بد»، ۷۰ درصد در وضعیت متوسط و تنها ۴ درصد در وضعیت کیفیت «خوب» قرار دارند. این آمار نشاندهنده مشکلات اساسی در پایداری شبکه و مدیریت منابع اینترنتی در کشور است.
اختلالات مداوم بهویژه در ساعات پیک مصرف اینترنت (از ساعت ۸ شب تا ۱۱ شب) و به دلیل ازدحام شبکههای داخلی، مانع از بهرهبرداری کامل کاربران از اینترنت میشود. مشکلات پشتیبانی ضعیف از زیرساختها و عدم بهروزرسانی تجهیزات، تأثیرات منفی زیادی در تجربه کاربری آنلاین ایجاد کرده است.
اما و اگر محدودیتهای فیلترینگ
ایران در محدودیتهای فیلترینگ به یکی از کشورهایی تبدیل شده است که بیشترین دامنههای فیلترشده را دارد. طبق دادههای OONI، ایران با ۳۶ درصد فیلتر شدن دامنهها در رتبه دوم پس از چین قرار دارد. این محدودیتها بهویژه در زمینه دسترسی به شبکههای اجتماعی، وبسایتهای خبری و سایتهای آموزشی برای کاربران ایرانی مشکلات زیادی ایجاد کرده است.
فیلترینگ گسترده شبکههای اجتماعی و وبسایتهای پربازدید باعث شده که کاربران به استفاده از فیلترشکنها روی بیاورند، که خود معضلات جدیدی را در زمینه امنیت سایبری به همراه دارد.
آمار و تحلیلهای نظرسنجی
طبق نظرسنجی مشترک کمیسیون اینترنت و مرکز افکارسنجی ایسپا که در خرداد ۱۴۰۴ انجام شد، 8/93 درصد از جوانان ایرانی از فیلترشکنها استفاده میکنند. ۶۳ درصد از این کاربران از فیلترشکنهای رایگان و ۱۵ تا ۱۹ درصد از فیلترشکنهای پولی استفاده میکنند.
این آمار نشاندهنده میزان بالای نارضایتی از وضعیت اینترنت و فیلترینگ در کشور است. 2/62 درصد از کاربران فیلترشکن قبل از فیلتر شدن اینستاگرام و تلگرام در سال ۱۴۰۱ از این ابزارها استفاده نمیکردند. این تغییر رفتار نشاندهنده تأثیر مستقیم فیلترینگ بر افزایش استفاده از فیلترشکنها است.
همچنین، ۸۶ درصد از کاربران فیلترشکن بهطور عمده برای دسترسی به شبکههای اجتماعی از این ابزارها استفاده میکنند. این امر هزینههای اضافی به کاربران تحمیل کرده و مشکلات امنیتی و اقتصادی جدیدی را برای کشور ایجاد کرده است.
هزینههای اقتصادی و اجتماعی فیلترینگ
طبق نظرسنجیهای انجام شده، 7/56 درصد از کاربران فیلترشکنهای پولی ماهانه کمتر از ۲۰۰ هزار تومان برای این خدمات هزینه میکنند. این هزینهها نه تنها برای خانوادهها تحمیل شده بلکه در هزینههای غیرضروری نیز اثرات منفی گذاشته است.
علاوه بر این، افزایش استفاده از فیلترشکنهای رایگان به مشکلات امنیتی جدی منجر میشود، زیرا بسیاری از فیلترشکنهای رایگان آلوده به بدافزارهایی هستند که میتوانند اطلاعات کاربران را به خطر بیندازند.
افزایش پهنای باند و توسعه زیرساختها
سرمایهگذاری در افزایش ظرفیت پهنای باند بینالملل و توسعه شبکههای فیبر نوری میتواند به سرعت اینترنت ایران را افزایش دهد. در حال حاضر، پهنای باند ایران تنها 5/5مگابیت بر ثانیه است که در مقایسه با کشورهای پیشرفته بسیار پایین است.
همچنین، توسعه شبکه ۵G و سرمایهگذاری در زیرساختهای ابری میتواند به بهبود وضعیت سرعت اینترنت و دسترسی به سرویسهای آنلاین کمک کند.
رفع فیلترینگ از سایتهای آموزشی و مهارتی
رفع فیلتر از شبکههای اجتماعی و وبسایتهای آموزشی میتواند به دسترسی بهتر کاربران به اطلاعات و همچنین به رشد کسبوکارهای آنلاین کمک کند.رفع محدودیتهای فیلترینگ از سایتهای پربازدید، بهویژه در حوزههای آموزش و مهارتافزایی، میتواند به بهبود کیفیت اینترنت و افزایش رضایت عمومی منجر شود.
اصلاح سیاستهای فیلترینگ
سیاستهای فیلترینگ کشور شفاف و قابل پیشبینی باشد. تصمیمات فیلترینگ باید متناسب با نیازهای واقعی کاربران باشد تا از مشکلات امنیتی و اقتصادی جلوگیری شود.بهعلاوه، دولت باید به درخواستهای بخش خصوصی و فعالان فناوری اطلاعات توجه بیشتری داشته باشد و راهحلهای منطقیتری در خصوص فیلترینگ اتخاذ کند.
وضعیت اینترنت در ایران بهویژه در زمینه سرعت، اختلالات و محدودیتها همچنان نگرانکننده است. ۹۳ درصد از جوانان ایرانی از فیلترشکنها استفاده میکنند که نشاندهنده نارضایتی گسترده از وضعیت فیلترینگ و سرعت اینترنت است.
این چالشها نیازمند اصلاحات اساسی در سیاستگذاریها و سرمایهگذاری در زیرساختها است. رفع فیلترینگ، افزایش ظرفیت پهنای باند و بهبود زیرساختهای اینترنتی میتواند موجب توسعه اقتصاد دیجیتال، افزایش بهرهوری و بهبود کیفیت زندگی آنلاین برای کاربران ایرانی شود.
