رویداد امروز: در روزهایی که بازار تاکسیهای اینترنتی تحت نظر چند برند قدرتمند خصوصی است، شهرداری تهران با رونمایی از سامانه «تاکسی برخط شهرزاد» تلاش کرده سهمی از این کیک پرمخاطب را به خود اختصاص دهد.
هرچند آغاز این پروژه گامی قابل تأمل در مسیر هوشمندسازی حملونقل شهری است، اما مسیر پیشِ رو آسان نیست؛ چراکه با چالشهایی چون رقابت سخت، مدل ایستگاهی، انتظارات معیشتی رانندگان و تغییر الگوی سفر شهروندان مواجه است.
در مراسمی رسمی که صبح شنبه ۴ مرداد ۱۴۰۴ با حضور مدیران شهری، خانواده شهدای تاکسیران و شماری از رانندگان برگزار شد، سامانه تاکسی اینترنتی شهرداری تهران با نام «شهرزاد» فعالیت خود را آغاز کرد. این سامانه به سفارش سازمان تاکسیرانی شهر تهران طراحی شده و هدف آن، ارتقای کیفیت سفرهای درونشهری و کاهش وابستگی به پلتفرمهای غیردولتی عنوان شده است.
شهرزاد فعلاً در فاز ایستگاهی فعالیت میکند؛ به این معنا که مسافر از ایستگاه مشخصی سوار میشود و در ایستگاه دیگری پیاده. برخلاف دیگر پلتفرمهای فعال، هنوز امکان سفرهای درببهدرب در آن فراهم نیست؛ موضوعی که محدودیت جدی در جذب مخاطب بهشمار میرود. مسئولان شهری اما وعده دادهاند که این قابلیت در فازهای بعدی اضافه خواهد شد.
محمد آقامیری، رئیس کمیته عمران شورای شهر، در همین باره گفت:در حال حاضر خدمات شهرزاد بهصورت ایستگاهی است. اما در فازهای بعدی امکان انتخاب مبدا و مقصد واقعی نیز فراهم خواهد شد.برخلاف شرکتهای خصوصی، شهرداری بهعنوان یک نهاد حاکمیتی، ابزار نظارت گستردهتری در اختیار دارد. از تأیید صلاحیت رانندگان گرفته تا تعیین نرخ کرایهها، همگی با نظارت مستقیم سازمان تاکسیرانی انجام میشود؛ عاملی که بهزعم مدیران شهری، موجب شفافیت و امنیت بیشتر خواهد شد.
شادی مالکی، مدیرعامل سازمان تاکسیرانی، در مراسم رونمایی اظهار داشت:با راهاندازی شهرزاد، امکان پایش لحظهای تاکسیها، دریافت کرایه الکترونیکی از طریق QR Code و مدیریت نرخ کرایهها فراهم شده است. او همچنین تأکید کرد که این پروژه به بهبود وضعیت معیشتی تاکسیرانان نیز کمک خواهد کرد، اما مشخص نیست چگونه این هدف محقق خواهد شد؛ بهویژه در بازاری که مدلهای درآمدزایی آنلاین و سنتی هنوز با یکدیگر همخوانی کامل ندارند.
رقابت با غولهای بازار؛ مسیر دشوار اما قابل پیگیری
بازار تاکسیهای اینترنتی در ایران طی یک دهه گذشته، دستخوش تحولات عمیقی شده است. نخستین بازیگر این میدان، اسنپ بود که در سال ۱۳۹۳ فعالیت خود را آغاز کرد و به سرعت به بازیگر اصلی تبدیل شد. تپسی نیز در ادامه وارد میدان شد و تلاش کرد با ایجاد تنوع خدمات و حضور در شهرهای مختلف، سهم بیشتری از بازار کسب کند.
دیگر اپلیکیشنهایی مانند «ماکسیم»، «الوپیک» و «کارپینو» نیز به میدان آمدند، اما در عمل تنها اسنپ و تپسی توانستند سهم قابل توجهی را حفظ کنند. دلیل آن هم مشخص است: سرمایهگذاری سنگین در فناوری، جذب کاربران با مشوقهای مالی، چابکی در بهروزرسانی خدمات و درک دقیق از رفتار سفر کاربران.
حال «شهرزاد» باید در همین میدان رقابتی فعالیت کند؛ با این تفاوت که پشتیبان آن، نهادی دولتی است که در برابر پاسخگویی عمومی قرار دارد، اما ممکن است در چابکی تصمیمگیری، مزیت کمتری نسبت به بخش خصوصی داشته باشد.
استقبال محتاطانه از یک ایده دولتی
بر اساس آمار اعلامشده، تاکنون بیش از ۵ هزار راننده اپلیکیشن شهرزاد را نصب کردهاند و حدود ۵۰ هزار تاکسی نیز درخواست عضویت دادهاند. هرچند این اعداد قابل توجه به نظر میرسند، اما هنوز مشخص نیست چند درصد از این تعداد واقعاً وارد چرخهی خدماتدهی خواهند شد.
از سوی دیگر، معیشت رانندگان همچنان یکی از نگرانیهای اصلی است. بسیاری از تاکسیرانان انتظار دارند «شهرزاد» با مدل حمایتی، درآمد بهتری نسبت به پلتفرمهای خصوصی فراهم کند؛ انتظاری که تحقق آن به سیاستهای قیمتگذاری، سهمیه سوخت، هزینه کمیسیون و پایداری خدمات بستگی دارد.
برق، امید آینده حملونقل یا صرفاً وعدهای تازه؟
یکی از ویژگیهای مطرحشده در رونمایی شهرزاد، استفاده از تاکسیهای برقی بود. به گفته مدیران شهری، تاکسیهای تمامبرقی در کمتر از دو هفته آینده وارد ناوگان خواهند شد و زیرساخت لازم برای شارژ ۴ هزار خودرو نیز مهیاست.در پایانه بعثت، روزانه امکان شارژ ۱۲۰۰ تاکسی فراهم شده است.
هرچند این ظرفیت قابل توجه به نظر میرسد، اما همچنان نگرانیهایی در مورد دوام باتری، تأمین قطعات و هزینههای تعمیرات مطرح است که نیاز به راهکارهایی واقعبینانه و پایدار دارد. راهاندازی «شهرزاد» را میتوان یک گام مهم و رو به جلو برای شهرداری تهران در حوزه حملونقل هوشمند دانست؛ حرکتی که میتواند مدل جدیدی از ارائه خدمات عمومی، مبتنی بر نظارتپذیری و فناوری بومی باشد.
اما در مقابل، این پروژه با چالشهایی واقعی مواجه است: رقابت سنگین با بخش خصوصی، محدودیت در ارائه خدمات درببهدرب، حفظ رضایت رانندگان، و اعتمادسازی نزد شهروندانی که سالهاست با اپلیکیشنهای دیگر سفر میکنند. آینده شهرزاد نه با وعدهها، بلکه با کیفیت واقعی خدمات، عملکرد میدانی و میزان اقبال عمومی تعیین خواهد شد.
