رویداد امروز: پروژه جایگزینی کابلهای مسی با فیبر نوری در ایران، با اجماع بیسابقه میان بازیگران دولتی و خصوصی در صنعت ارتباطات آغاز شده است. اما در کنار این اجماع، نگرانیهایی عمیق درباره انحصار، تعرفههای نامتناسب، ریسک سرمایهگذاری و آینده شرکتهای خصوصی مطرح شده که آینده این تحول زیرساختی را در هالهای از ابهام قرار داده است.
پروژه «سوآپ فیبر نوری» با حضور شرکت مخابرات ایران و شرکتهای خصوصی، گامی مهم در مسیر تحول زیرساختهای ارتباطی کشور به شمار میرود. این پروژه قرار است با جایگزینی کابلهای مسی قدیمی با فیبر نوری، کیفیت اینترنت را در سراسر کشور ارتقا دهد و اتصال منازل، کسبوکارها و سایتهای BTS اپراتورهای همراه را به شبکه پرسرعت فیبر نوری ممکن سازد.
مخابرات ایران این طرح را مهمترین پروژه تاریخ ICT کشور میداند و همکاری با اپراتورهای دارای پروانه UNS، مانند صبانت، را در قالب قراردادهای مشارکتی آغاز کرده که نخستین تجربه جدی ورود بخش خصوصی به این مقیاس از پروژههای زیرساختی است. اما با وجود توافق کلی بر ضرورت فناوری فیبر نوری، دغدغههایی جدی درباره نحوه اجرای پروژه، عدم سازوکار شفاف، امکان قطع سرویس مشترکان فعلی و بازگشت به مدلهای انحصاری گذشته مطرح شده است.
سرمایهگذاری ۵ میلیارد دلاری و ریسکهای انحصاری
حسن کریمی، معاون شبکه شرکت مخابرات ایران، اعلام کرده است که اجرای این پروژه به بیش از ۵ میلیارد دلار سرمایه نیاز دارد و مخابرات تنها بازیگری است که توان تأمین این رقم را دارد. او اظهار داشت: مخابرات ۱۰۰ سال است شبکه سیم مسی را در سراسر کشور ایجاد کرده و اکنون قصد دارد در راستای سیاستهای وزارت ارتباطات، فیبر نوری را جایگزین کند.
او افزود: با استخراج کابلهای مسی موجود و تبدیل آنها به نقدینگی، خرید تجهیزات جدید ممکن میشود. برای جلوگیری از قطع سرویس کاربران، از همه شرکتها خواسته شده وارد قرارداد بیتاستریم با مخابرات شوند.
بیبرنامگی و عدم شفافیت؛ نگرانی اپراتورها
محمدعلی یوسفیزاده، مدیرعامل آسیاتک، در نشست مشترک اپراتورهای اینترنتی کشور با محور بررسی پیامدهای جمعآوری شبکه سیم مسی، از نبود هماهنگی و تقسیم وظایف انتقاد کرده و هشدار داده که سرمایهگذاریهای چند میلیارد دلاری بدون درک صحیح از بازگشت سرمایه، آینده شرکتهای خصوصی را تهدید میکند.
او افزود: تمام اپراتورها دارای پروانه یکساناند و تحت نظارت رگولاتوری فعالیت میکنند. هدف، توسعه شبکه و اجرای دقیق تعهدات پروانه UNSB است، اما تغییر رویکرد مدیریتی در مخابرات ایران، مسیر پروژه را دستخوش آشفتگی کرده است.
یوسفیزاده همچنین تأکید کرد: زیرساخت مخابرات یک دارایی ملی است و بخش خصوصی از دهه ۸۰ به منظور کمک به توسعه آن وارد عمل شد. با این حال، نقش شرکتهای دارای پروانه اکنون در این پروژه نامشخص است.
آیا پروژه ملی، بار دیگر انحصار را احیا میکند؟
حسن شانهساز زاده، رئیس هیأتمدیره شاتل، با هشدار درباره اجرای بیضابطه پروژه، گفت: انتقال ناگهانی مشترکان به خدمات مخابرات و استفاده از ابزارهایی مانند تلفن ثابت برای سوق دادن بازار به سمت انحصار، بازار اینترنت را به الگوی سال ۸۲ بازمیگرداند؛ زمانی که انحصار سیمکارت باعث افزایش بیرویه قیمتها شد.
او افزود: فیبر نوری مسیر انتخابی کشورهای پیشرفته بوده و اپراتورهای UNSB با همین باور، در سال ۱۴۰۰ با تعهدات رسمی وارد میدان شدند. اکنون این پروژه جدید، نگرانیهایی اساسی در بین شرکتهای غیردولتی ایجاد کرده است. شانهساز با انتقاد از نامههای رسمی برای توقف خدمتدهی سیم مسی، گفت: این اقدام، بدون هماهنگی، گام بهسوی انحصار است.
مخابرات اعلام کرده که در مراکز استانها همکاری نمیکند و فقط در شهرهای دیگر، تعامل با شرکتها خواهد داشت. شانهساز زاده همچنین پرسید: آیا رگولاتوری قرارداد مخابرات با اپراتورها برای پروژه سوآپ را تأیید کرده است؟ آیا تغییر نسل فناوری باید به معنای اجبار کاربر برای استفاده از تکنولوژی جدید باشد؟ او یادآور شد که در مورد ۲G، رگولاتوری خدمات را حفظ کرد و شرکتها را به ارتقای کیفیت ملزم ساخت، نه اجبار کاربران به مهاجرت.
او تأکید کرد: ساختار تصمیمگیری در مخابرات بیثبات است؛ ممکن است مدیرعاملی قراردادی را امضا و مدیر بعدی آن را لغو کند. این وضعیت، اعتماد را از بین میبرد. طبق پروانهها، هر قراردادی باید به تأیید سازمان تنظیم مقررات برسد. همچنین گفت: مشترکان مالک کابل مسی هستند و بابت آبونمان هزینه پرداخت کردهاند؛ اکنون مخابرات قصد فروش این کابلها برای توسعه سرویس خود را دارد.
تعرفههای غیرواقعی؛ ضربه به بخش خصوصی
مسعود بمانیپور، مدیرعامل پیشگامان، هشدار داده است که ادامه فعالیت شرکتهای اینترنت ثابت با تعرفههای فعلی ممکن نیست. این تعرفهها با تورم و نرخ ارز همخوانی ندارند و سرمایهگذاری را ناممکن کردهاند. او گفت: نگهداری و توسعه شبکه بدون سرمایهگذاری جدید ممکن نیست. تعرفههای پایین و بدون بهروزرسانی باعث شده پروژه سوآپ به مسیر حذف اپراتورهای خصوصی تبدیل شود. اگر رگولاتوری فوراً وارد عمل نشود، بخش خصوصی از بازار حذف خواهد شد.
بمانیپور همچنین خاطرنشان کرد: شرکتهای UNSB قبلاً بر اساس تقسیمبندی کشوری فعالیت میکردند، اما مسیر آینده آن نامشخص است. از سوی دیگر، وضعیت مشترکان فعلی نیز مبهم باقی مانده است.
مسیر باید شفاف و رقابتی باشد
پروژه سوآپ فیبر نوری با وجود اجماع بر ضرورت آن، به مرحلهای حساس رسیده که فرصتها و تهدیدها را همزمان در دل خود دارد. از یکسو، این پروژه میتواند کیفیت اینترنت را به سطح استاندارد جهانی برساند و زیرساختهای کشور را مدرن کند. اما از سوی دیگر، شیوه اجرای آن، خطر تکرار انحصار گذشته و حذف شرکتهای نوآور را در پی دارد. نبود سیاستگذاری پایدار، قراردادهای نامشخص، تعرفههای قدیمی، و بیثباتی در مدیریت مخابرات، مسیر بازگشت سرمایه را برای بخش خصوصی بهشدت نامطمئن کرده است.
موفقیت پروژه سوآپ، تنها با بودجه و تکنولوژی تضمین نمیشود. آنچه ضروریتر از فناوری است، ایجاد هماهنگی میان همه بازیگران صنعت ارتباطات، شفافسازی قراردادها، پایبندی به اصول رقابت سالم و احترام به حقوق مشترکان است. در غیر این صورت، تحول عظیم زیرساختی نه به توسعه، بلکه به بحران اعتماد، افت کیفیت خدمات، و حذف بخش خصوصی خواهد انجامید.
