از رفع فیلتر واتساپ تا چالش هوش مصنوعی
مرور یکساله وزارت ارتباطات با ستار هاشمی
آغاز وزارت
سالی پرچالش برای وزارت ارتباطات
در سالی که گذشت، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با هدایت سیدستار هاشمی، یکی از پرچالشترین و در عین حال پویاترین دورههای خود را تجربه کرد. پس از سالهایی که محدودیتهای شدید اینترنت و انسداد پلتفرمها ضربه سنگینی به کسبوکارهای آنلاین و اعتماد عمومی وارد کرده بود، این وزارتخانه تلاش کرد با تغییر رویکرد، ورق تازهای در حوزه ارتباطات کشور بگشاید.
ستار هاشمی وزارت را در شرایطی تحویل گرفت که اینترنت ایران با چالشهای ساختاری و سیاستی عمیقی مواجه بود. در دولت سیزدهم، گرچه پروژههای مهمی مانند توسعه فیبر نوری منازل و کسبوکارها (FTTx) و پشتیبانی کامل زیرساختهای ارتباطی از نسخه ۶ پروتکل اینترنت (IPv6) آغاز شده بود، اما وضعیت کلی کیفیت اینترنت و فیلترینگ گسترده، بهشدت مورد انتقاد بود.
یک میراث دوگانه به هاشمی تحول داده شد. از یک سو، با پروژههای زیرساختی مهمی مانند FTTx مواجه بود که برای توسعه کشور حیاتی بودند و از سوی دیگر، با یک بحران عمیق در اعتماد عمومی به دلیل سیاستهای محدودکننده و نارضایتی گسترده از کیفیت اینترنت. این تضاد، اصلیترین چالش او در ابتدای راه بود.
از رفع فیلتر واتساپ و گوگلپلی گرفته تا توسعه فیبرنوری، پرتاب ماهواره، راهاندازی سایتهای ۵G و مقابله با صدها هزار حمله سایبری، همه و همه بخشی از کارنامهای است که هم دستاوردهای مهم دارد و هم چالشهای سنگین پیشرو را یادآور میشود.
فیبرنوری؛ شریان حیاتی اینترنت آینده
یکی از مهمترین اقدامات وزارت ارتباطات در یک سال گذشته، تمرکز بر توسعه فیبرنوری بود. در این طرح ملی، بیش از یک میلیون و ۹۸۵ هزار خانوارتحت پوشش این فناوری قرار گرفتند. اهمیت فیبرنوری در سرعت و پایداری اینترنت به حدی است که کارشناسان آن را ستون فقرات اقتصاد دیجیتال آینده ایرانمیدانند.
در کنار این اقدام، وزارت ارتباطات توانست ۲۷۰ سایت نسل پنجم تلفن همراه ۵Gرا در کشور راهاندازی کند. این فناوری، که نماد ورود به دنیای جدید ارتباطات است، همچنان در ابتدای مسیر توسعه در ایران قرار دارد اما واگذاری فرکانسهای ۳۶۰۰ و ۳۸۰۰ مگاهرتز از طریق مزایده، نویدبخش گسترش آن در آینده است.
همچنین در بخش پوشش جادهای، ۱۱۲۳ کیلومتر از مسیرها به نسل دوم G2و ۲۸۰ کیلومتر به نسل چهارم (G4) مجهز شد؛ اقدامی که علاوه بر بهبود کیفیت ارتباطات، امنیت سفرهای جادهای را نیز افزایش داده است.
پرتاب ناهید ۲ و پروژههای فضایی
دستاورد بزرگ دیگر، پرتاب موفقیتآمیز ماهواره ناهید ۲در مرداد امسال بود. این موفقیت نهتنها جایگاه ایران در عرصه فضایی را تثبیت کرد، بلکه امید به توسعه ماهوارههای مخابراتی و سنجشی بومی را تقویت نمود. سازمان فضایی ایران همچنین پروژههای زیرساختی مهمی را پیگیری کرده است:
- پایگاه پرتاب ملی چابهار با ۹۰ درصد پیشرفت
- ایستگاههای سلماس و چناران با ۸۰ درصد پیشرفت
- منظومه ماهوارهای باریکباند شهید سلمانی با ۴۰ درصد پیشرفت
این پروژهها نشان میدهد که وزارت ارتباطات در پی آن است تا ایران را به یک بازیگر فعال در حوزه منظومههای ماهوارهای بدل کند؛ حوزهای که آینده اینترنت جهانی در آن رقم خواهد خورد.
زیرساختها؛ از رشد سرورها تا جهش ترافیک بینالملل
شرکت ارتباطات زیرساخت در یک سال اخیر نقش کلیدی در افزایش ظرفیتهای فنی کشور ایفا کرد. برخی از آمارهای مهم عبارتند از:
- رشد ۲۷.۳ درصدی تعداد سرورها از ۹۵۲ به ۱۲۱۲ دستگاه
- جهش ۱۳۳ درصدی منابع پردازشی از ۳۹ هزار به ۹۳ هزار هسته
- افزایش ظرفیت ترانزیت داده از ۲۵۴۰ به ۴۰۴۰ گیگابیت بر ثانیه
- افزایش ظرفیت اینترنت قابل استفاده کشور از ۸۲۶۰ به ۹۷۶۰ گیگابیت بر ثانیه
این آمارها نشان میدهد که بخش زیرساختی کشور توانسته تا حد زیادی خود را با تقاضای روزافزون کاربران و کسبوکارها هماهنگ کند.
جنگ بیامان با حملات سایبری
بهار ۱۴۰۴ برای وزارت ارتباطات یادآور نبردی تمامعیار در جبهه سایبری بود. تنها در سه ماه نخست سال، بیش از ۲۱۵ هزار و ۱۵۴ حمله سایبریعلیه زیرساختهای کشور ثبت و دفع شد. به طور میانگین، روزانه ۲۳۱۳ حملهدر جریان بوده است.
۸۹.۱۵ درصداین حملات با هدف محرومسازی مردم از دریافت خدمات آنلاین انجام شد.
۲۷.۰۷ درصد از حملات به درگاههای دولتی، ۱۱.۱۳ درصد به کسبوکارهای اینترنتی و ۷.۴۸ درصد به اپراتورهای تلفن همراه اختصاص داشت.
بیشترین شدت حمله ثبتشده به ۳۶۷ گیگابیت بر ثانیه رسید.
طولانیترین حمله سایبری بیش از ۲ روز و ۱۶ ساعت ادامه داشت.
جالب آنکه بیش از ۸۲.۶ درصدحملات از ۱۰ کشور خاص منشاء گرفته بود؛ مجارستان با ۲۳.۸۱ درصد در صدر و برزیل با ۱.۳۲ درصد در پایینترین رده قرار داشت.
دولت هوشمند و رشد پیامرسانهای داخلی
- روبیکا: ۴۸ میلیون کاربر فعال ماهانه (+۵.۵٪)
- ایتا: ۳۶.۳ میلیون (+۱۹.۴٪)
- بله: ۱۴.۲ میلیون (+۲۷.۹٪)
- سروش: ۱۱.۳ میلیون (+۸.۷٪)
این آمارها از یک سو نشاندهنده استقبال نسبی کاربران است، اما از سوی دیگر مقایسه با پلتفرمهای جهانی، همچنان عقبماندگی جدی را آشکار میکند.
چالش بزرگ؛ عقبماندگی در هوش مصنوعی
با وجود همه این دستاوردها، کارشناسان هشدار میدهند که ایران در حوزه هوش مصنوعی و سرمایهگذاریهای مرتبط با آن، از رقبای منطقهای خود عقب افتاده است. عربستان و امارات با سرمایهگذاریهای چند میلیارد دلاری در حال تبدیلشدن به قطبهای فناوری AI در منطقه هستند، در حالیکه ایران تازه در مرحله تدوین چارچوبهای مقرراتی قرار دارد.
این عقبماندگی اگر جبران نشود، میتواند به شکاف فناورانهای عمیق میان ایران و همسایگانش منجر شود.
سالی با دستاورد و دغدغه
یک سال نخست وزارت ارتباطات در دولت چهاردهم را میتوان ترکیبی از موفقیتهای فنی، چالشهای امنیتی و تلاش برای بازسازی اعتماد عمومی دانست. رفع فیلترها و توسعه زیرساختها امیدی تازه ایجاد کرد، پروژههای فضایی افقهای جدیدی گشود و جنگ سایبری نشان داد که امنیت دیجیتال به اندازه امنیت فیزیکی اهمیت دارد.
اما مسیر آینده آسان نخواهد بود. اگر وزارت ارتباطات بخواهد ایران را به بازیگری جدی در عرصه اقتصاد دیجیتال جهانی بدل کند باید همزمان: سرمایهگذاریهای کلان در هوش مصنوعی و فناوریهای نوین را سرعت بخشد،همکاریهای بینالمللی را گسترش دهد و مهمتر از همه، اعتماد شهروندان به اینترنت آزاد و پایدار را بازسازی کند.
