آزاده پناهی-رویداد امروز: درحالیکه شتاب تحولات جهانی در حوزه فناوری و اقتصاد دیجیتال هرروز بیشتر میشود، ایران با پدیده نگرانکننده مهاجرت دستهجمعی سرمایه انسانی روبرو است؛ موجی که به گفته ۱۲ نفر از کارآفرینان شناختهشده کشور، میتواند آینده نوآوری و رشد اقتصادی ایران را به خطر بیندازد. این کارآفرینان در نامهای سرگشاده، خواستار پایان رویکردهای محدودکننده و بازگشت فضای امید به زیستبوم استارتاپی کشور شدند.
در روزهایی که کشورهای منطقه با اتخاذ سیاستهای حمایتگرایانه، تبدیل به قطبهای نوآوری و هوش مصنوعی شدهاند، اکوسیستم فناوری ایران زیر سایه سنگین چالشها و نگرانیها قرارگرفته است. این وضعیت موجب شد تا دوازده نفر از سرشناسترین فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال کشور، شامل بنیانگذاران و مدیران موفقترین پلتفرمهای داخلی، نامهای خطاب به رئیسجمهور بنویسند و از خطرات روند امنیتی سازی و مهاجرت بیسابقه سرمایه انسانی هشدار دهند.
بحران بیاعتمادی و روند نگرانکننده مهاجرت گروهی
این کارآفرینان، که هر یک نامی آشنا برای ایرانیان و نماد امیدآفرینی در سالهای اخیر بودهاند، در نامه خود با اشاره به موج امید و انگیزهای که اوایل دهه ۱۳۹۰ میان جوانان ایرانی شکل گرفت، تأکید کردند: ایران زمانی در مسیر تبدیلشدن به پیشروترین کشور منطقه در اقتصاد دیجیتال قرار داشت. اما طی سالهای اخیر باسیاستهای محدودکننده، اتهام زنی و روایت سازیهای نادرست، بخش زیادی از این دستاوردها در معرض تهدید قرارگرفته است.
آنها میافزایند: برخی نهادهای امنیتی با صدور دستورها و نامههای رسمی، نهادهای دولتی را از همکاری با استارتاپهای بزرگ منع کردند، دفاتر شرکتها پلمپ شد، مجوزها لغو و حتی برخی مدیران و بنیانگذاران بازداشت یا مجبور به ترک سهامداری و خروج از هیئتمدیره شدند. در تازهترین نمونه، دستور کنارهگیری یکی از بنیانگذاران پلتفرم دیوار بهصورت رسمی مطرحشده است؛ اقدامی که در تاریخ اکوسیستم نوآوری ایران بیسابقه است.
آمار نگرانکننده خروج متخصصان
بر اساس دادههای مراکز پژوهشی و مصاحبه با فعالان این حوزه، ایران سالانه بیش از ۷۰ هزار نفر از متخصصان فناوری و سرمایههای انسانی خود را تنها به کشورهای حاشیه خلیجفارس، ترکیه و اروپا از دست میدهد. کارآفرینان در نامه خود تأکید کردهاند: مهاجرت امروز نهفقط بهصورت فردی، بلکه به شکل گروهی و سازمانی رخ میدهد؛ تیمها و شرکتها برای تداوم فعالیت چارهای جز کوچ جمعی نمیبینند.
فرصتهایی که از دست میروند
این کارآفرینان با طرح این پرسش کلیدی که «برچسبزنی و اتهام زنی چه فرصتهایی را از کشور گرفته است؟» هشدار دادند که ادامه این روند، نیروی محرکه رشد اقتصادی را خاموش و نوآوری و سرمایهگذاری را در کشور تضعیف میکند. آمارها نشان میدهد در پنج سال گذشته، میزان سرمایهگذاری خارجی در استارتاپهای ایرانی بیش از ۸۰ درصد کاهشیافته و سهم ایران از بازار منطقهای فناوری اطلاعات به کمتر از ۲ درصد رسیده است؛ درحالیکه کشورهایی همچون امارات، عربستان و قطر در همین بازه سهم خود را بیش از دو برابر افزایش دادهاند.
مطالبه روشن: بازگشت امید و اعتماد
امضاکنندگان این نامه – ازجمله حمید و سعید محمدی (دیجی کالا)، مجید حسینی نژاد و نیما قاضی (علیبابا)، محمدجواد و محمدمهدی شکوری مقدم (صباایده – فیلیمو و آپارات)، نازنین دانشور (تخفیفان)، امیرحسین راد (نوبیتکس)، حسام میرآرمندهی (دیوار، کافه بازار و بلد)، و پویا پیرحسینلو (ابرآروان) – خطاب به رئیسجمهور تأکید کردند:
ما نه برای دفاع از یک شرکت یا صنف، بلکه برای آینده کشور هشدار میدهیم. شما که ریاست شورای عالی امنیت ملی را نیز بر عهدهدارید، با توقف این روند و بازنگری در نگاه امنیتی به اکوسیستم نوآوری، زمینه بازگشت اعتماد، امید و مشارکت جوانان در ساخت آیندهایران را فراهم آورید.
آیندهای روشن با تکیهبر امید و سرمایه انسانی
باوجود همه چالشها، نویسندگان نامه معتقدند که ایران همچنان ظرفیت بازگشت به جایگاه پیشروی خود را دارد. در بخشی از نامه آمده است: همین جوانان و شرکتها بودند که در سختترین شرایط اقتصادی، با خلاقیت و نوآوری، چرخه تولید و اشتغال را زنده نگه داشتند. ما باور داریم با تغییر رویکرد و حمایت از سرمایه انسانی، میتوان بار دیگر موج امید و انگیزه را به کشور بازگرداند.
تجربه جهانی و مسیر پیش رو
بررسی تجربه کشورهای موفق در حوزه اقتصاد دیجیتال نشان میدهد که امید، امنیت روانی و اعتماد، سه عنصر کلیدی برای جذب و نگهداشت سرمایه انسانی و توسعه نوآوری هستند. کشورهایی که امروز در حوزه هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات پیشتاز شدهاند، بیش از هر چیز بر بسترسازی برای حضور جوانان و خلاقیت آنها تکیه کردهاند.
کارآفرینان ایرانی در پایاننامه خود تأکید کردند: دستاوردهای زیستبوم استارتاپی، حاصل سالها تلاش جمعی جوانان این مرزوبوم است؛ خاموش کردن این چراغ، به معنای از دست رفتن فرصتها برای نسل آینده خواهد بود. بیایید با امید و تدبیر، ایران را دوباره به سرزمین فرصتها و نوآوری تبدیل کنیم.
در شرایطی که چشمانداز اقتصاد دیجیتال جهان روشنتر از همیشه است، مسیر امید برای ایران نیز هموار خواهد شد اگر با بازنگری در رویکردها و حمایت از نیروهای جوان و خلاق، به سرمایه انسانی و اعتماد ملی بهاداده شود. این خواسته ۱۲ کارآفرین ایرانی، پژواک صدای هزاران جوانی است که رؤیای ساخت آیندهای بهتر را در دل دارند.
