رویداد امروز: در روزگاری که تأمین سرمایه برای کسبوکارها، بهویژه شرکتهای کوچک و متوسط، به یکی از دشوارترین چالشهای فضای اقتصادی کشور تبدیل شده است، «تأمین مالی جمعی» بهعنوان ابزاری نوین و کارآمد، نقش پررنگتری در اقتصاد ملی پیدا کرده است.
سکوی تأمین مالی جمعی آیفاند بهعنوان یکی از فعالترین عاملین این حوزه، از سال ۱۴۰۱ تا امروز توانسته است دهها پروژه صنعتی، تولیدی و فناورانه را از مسیر جمعسپاری مالی مردم به سرانجام برساند.
در این گفتوگو، مهرداد یزدانی مدیرعامل آیفاند از مسیر طیشده، چالشها، دستاوردها و آیندهی تأمین مالی جمعی در ایران میگوید.
تأمین مالی جمعی دقیقاً چیست و چه تفاوتی با روشهای سنتی تأمین سرمایه دارد؟
تأمین مالی جمعی یا همان Crowdfunding، مدلی از جذب سرمایه است که در آن منابع مالی یک طرح نه از سوی بانک یا سرمایهگذار بزرگ، بلکه از طریق مشارکت مردم تأمین میشود.
در واقع، بهجای آنکه یک بنگاه تولیدی برای دریافت وام به بانک مراجعه کند، طرح خود را در سکوی تأمین مالی جمعی منتشر میکند؛ مردم جزئیات طرح را میخوانند، سود پیشبینیشده و ریسکها را میبینند و اگر مایل بودند با مبالغ خرد یا کلان در آن مشارکت میکنند.
تفاوت اصلی این روش با مدلهای سنتی در دموکراتیکبودن سرمایهگذاری است. در تأمین مالی جمعی، هر فرد میتواند حتی با صد هزار تومان سرمایهگذار شود و سهمی از رشد یک کسبوکار واقعی را تجربه کند. این یعنی مردمیشدن اقتصاد و هدایت نقدینگی از بازارهای غیرمولد به سمت تولید.
چرا تأمین مالی جمعی میتواند برای شرکتهای کوچک و متوسط راهحل مناسبی باشد؟
در ایران، تأمین مالی برای کسبوکارهای کوچک و متوسط (SMEها) همیشه دشوار بوده است. بانکها معمولاً وثایق سنگین، ضمانتهای بانکی و فرآیندهای طولانی میخواهند. بسیاری از این کسبوکارها حتی اگر ایدهی سودآوری داشته باشند، در عمل به سرمایهی لازم دسترسی پیدا نمیکنند.
تأمین مالی جمعی دقیقاً برای رفع همین خلأ طراحی شده است. شرکتها بهجای ورود به چرخهی زمانبر بانکی، از طریق سکوهایی مثل آیفاند میتوانند در زمان کوتاهتر و با هزینهی کمتر، سرمایهی مورد نیاز خود را از مردم جذب کنند.
از سوی دیگر، این مدل برای مردم هم جذاب است، چون علاوه بر بازدهی مالی، احساس مشارکت در توسعهی تولید ملی را برایشان به همراه دارد.
با توجه به اینکه هنوز در کشور ما این مفهوم برای خیلیها جدید است، مردم چگونه میتوانند به سکوها اعتماد کنند؟
اعتماد، اساس تأمین مالی جمعی است. اما این اعتماد نه بر مبنای تبلیغ، بلکه بر پایهی چارچوبهای نظارتی دقیق ایجاد میشود.
سکوهای تأمین مالی جمعی تحت نظارت فرابورس ایران فعالیت میکنند. هر طرح قبل از انتشار، از نظر مالی، فنی و حقوقی ارزیابی میشود و ضمانتنامههای لازم برای صیانت از حقوق سرمایهگذاران اخذ میگردد. در آیفاند، اصل سرمایهی طرحها با ضمانتنامه تعهد پرداخت بانکی یا صندوق پژوهش و فناوری تضمین میشود.
بهعلاوه، تمام گردش مالی بین سرمایهگذار، سکو و شرکت سرمایهپذیر، از مسیر حسابهای بانکی رسمی و قابل رهگیری انجام میشود. بنابراین سرمایهگذاران از نظر قانونی و مالی در بستر کاملاً شفاف و امنی سرمایهگذاری میکنند.
سکوهای تأمین مالی جمعی تحت نظارت فرابورس ایران فعالیت میکنند. هر طرح قبل از انتشار، از نظر مالی، فنی و حقوقی ارزیابی میشود و ضمانتنامههای لازم برای صیانت از حقوق سرمایهگذاران اخذ میگردد. در آیفاند، اصل سرمایهی طرحها با ضمانتنامه تعهد پرداخت بانکی یا صندوق پژوهش و فناوری تضمین میشود.
اجازه بدهید به آیفاند برسیم. آیفاند با چه هدفی و در چه شرایطی شکل گرفت؟
آیفاند در مرداد ۱۴۰۰ تأسیس شد و نخستین طرح خود را در سال ۱۴۰۱ منتشر کرد. ایدهی شکلگیری آیفاند از اینجا آغاز شد که ما احساس کردیم در بازار تأمین مالی کشور، حلقهای گمشده بین سرمایههای خرد مردم و نیاز واقعی شرکتهای تولیدی وجود دارد.
بخش زیادی از نقدینگی مردم در بازارهای غیرمولد، مثل طلا و ارز و مسکن جریان داشت. از طرف دیگر، بنگاههای کوچک با کمبود سرمایه در گردش مواجه بودند.
ما میخواستیم این دو را به هم متصل کنیم؛ یعنی پول مردم وارد چرخ تولید شود و سودش هم به خودشان برگردد.
سهامداران آیفاند چه کسانی هستند و اولین تجربهی تأمین مالی شما چه بود؟
سهامداران آیفاند ترکیبی از فعالان بخش خصوصی و نهادهای مالی هستند. از جملهی آنها میتوان به صندوق پژوهش و فناوری غیردولتی استان اصفهان اشاره کرد که یکی از سهامداران اصلی شرکت است.
اولین طرحی که منتشر کردیم، پروژهی پارکینگهای مکانیزه شرکت تکاپو صنعت نامی بود. برای آن طرح حدود یک میلیارد تومان سرمایه در مدت بسیار کوتاهی جذب شد. موفقیت همین پروژه، مسیر را برای ورود جدیتر به بازار باز کرد.
در طول این مدت آیفاند چه میزان تأمین مالی انجام داده و چند طرح را به سرانجام رسانده است؟
تا امروز، بیش از ۸۷ پروژه از طریق سکوی آیفاند تأمین مالی شده است.
مجموع سرمایهی جذبشده از ابتدای فعالیت تا کنون بیش از ۶۶۰ میلیارد تومان بوده و تاکنون ۵۷ طرح نیز بهطور کامل تسویه شدهاند.بیش از ۳٬۱۰۰ سرمایهگذار حقیقی و حقوقی در آیفاند مشارکت کردهاند که نشان میدهد اعتماد عمومی به این مدل سرمایهگذاری در حال افزایش است.
در مسیر رشد آیفاند، چه چالشهایی پیش روی شما بوده است؟
چالشهای زیادی داشتیم، بهویژه در سالهای نخست. بزرگترین مشکل عدم آشنایی جامعه با مفهوم تأمین مالی جمعی بود. سرمایهگذاران نگران بودند که آیا پولشان بازمیگردد یا خیر. از آن سو، شرکتهای متقاضی نیز درک درستی از این روش نداشتند و گاه آن را با وام یا جذب سرمایه خطرپذیر اشتباه میگرفتند.
در کنار این موضوع، مقررات هم در حال شکلگیری بود و گاه تغییرات ناگهانی در دستورالعملهای فرابورس، روند کار را با دشواری مواجه میکرد. اما با وجود همهی این چالشها، آیفاند توانست جایگاه خود را در میان سکوهای فعال تثبیت کند.
در بین طرحها، پروژهای بوده که برای شما نقطهی عطف محسوب شود؟
بله، پروژهی شرکت ندا درمان نیما یکی از شاخصترین طرحهای ما بود. این شرکت در حوزهی داروسازی فعالیت میکرد و با استفاده از منابع جذبشده از طریق آیفاند، خط تولید خود را توسعه داد و موفق شد داروهایی را که قبلاً وارداتی بودند در داخل کشور تولید کند.
چنین طرحهایی دقیقاً همان چیزی است که فلسفهی تأمین مالی جمعی بر آن استوار است: تبدیل سرمایههای خرد به ارزش افزوده واقعی در اقتصاد کشور.
شفافیت در عملکرد سکوها همیشه برای سرمایهگذاران اهمیت دارد. آیفاند چطور اعتماد مخاطبانش را جلب کرده؟
ما از ابتدا شعارمان این بود که سرمایهگذاری شفاف، مسئولانه و مردمی.
تمام اطلاعات مالی، سود پیشبینیشده، ضمانتنامهها و حتی بیانیههای عملکرد هر طرح در سایت آیفاند منتشر میشود. در واقع، هیچ اطلاعات پنهانی میان ما و سرمایهگذار وجود ندارد.
از سوی دیگر، در مواقعی که شرکتهای سرمایهپذیر به تعهدات خود عمل نکردهاند، آیفاند با استفاده از ضمانتنامهها و پیگیریهای حقوقی، اصل سرمایهی مردم را بازگردانده است. همین موضوع باعث شده سرمایهگذاران احساس امنیت کنند و وفاداری بالایی نسبت به ما داشته باشند.
چشمانداز پنج سال آینده آیفاند چیست؟
چشمانداز ما این است که در افق پنج سال آینده، در جمع پنج سکوی برتر تأمین مالی جمعی کشور قرار بگیریم و سهم قابلتوجهی از جذب سرمایه برای SMEها را به خود اختصاص دهیم.
در این مسیر بر دو محور تمرکز داریم:
اول، کاهش ریسک طرحها از طریق بررسیهای دقیق مالی و اعتبارسنجی.
دوم، افزایش عمق بازار سرمایهگذاری مردمی با توسعه ابزارهای جدید و آموزش عمومی دربارهی مزایای تأمین مالی جمعی.
اگر شرایط ثبات اقتصادی و همکاری نهادهای ناظر فراهم باشد، این بازار ظرفیت رشد چشمگیری دارد.
آیا آیفاند برنامهای برای ورود به بازارهای بینالمللی یا جذب سرمایه خارجی دارد؟
در حال حاضر محدودیتهایی در زمینهی فعالیتهای ارزی و نقلوانتقال بینالمللی وجود دارد، اما در صورت رفع موانع بانکی و تحریمها، آیفاند آماده است به سمت جذب سرمایه از ایرانیان خارج از کشور حرکت کند.
مدل تأمین مالی جمعی در دنیا بستر مناسبی برای پروژههای صادراتمحور است و ما قطعاً در آینده به این سمت خواهیم رفت.
تفاوت آیفاند با سایر سکوها چیست؟
نخستین تفاوت در محل استقرار و نگاه منطقهای ماست. تقریباً تمام سکوهای فعال در تهران مستقرند، اما دفتر مرکزی آیفاند در اصفهان است و این باعث شده شرکتهای استانهای مرکزی و جنوبی کشور دسترسی بهتری به خدمات ما داشته باشند.
دوم اینکه آیفاند از ابتدا روی شرکتهای کوچک و متوسط تمرکز داشته، در حالی که بسیاری از سکوها به سراغ پروژههای بزرگ میروند.
و نهایتاً، تیم آیفاند از صفر و بدون وابستگی به نهادهای مالی بزرگ شکل گرفته و همین استقلال، قدرت تصمیمگیری و چابکی بیشتری به ما داده است.
یکی از موانع جدی، تغییرات ناگهانی در مقررات است. برای مثال، در مقطعی ابلاغیهای از سوی فرابورس صادر شد که سکوها را ملزم میکرد ۶۰ درصد از ضمانتنامهها بانکی باشد. این در حالی بود که بانکها برای صدور ضمانتنامه تعهد پرداخت، سپرده ۲۰ درصدی میخواستند که برای بسیاری از شرکتها غیرممکن بود.
در مسیر رشد این صنعت، چه موانعی وجود دارد؟
یکی از موانع جدی، تغییرات ناگهانی در مقررات است. برای مثال، در مقطعی ابلاغیهای از سوی فرابورس صادر شد که سکوها را ملزم میکرد ۶۰ درصد از ضمانتنامهها بانکی باشد. این در حالی بود که بانکها برای صدور ضمانتنامه تعهد پرداخت، سپرده ۲۰ درصدی میخواستند که برای بسیاری از شرکتها غیرممکن بود.
نتیجه این شد که انتشار طرحها در کل بازار متوقف شد.
به باور من، برای توسعه تأمین مالی جمعی باید میان نهاد ناظر، سکوها و نظام بانکی همافزایی واقعی ایجاد شود.
آیا آیفاند از فناوریهای نوینی مثل بلاکچین یا قرارداد هوشمند استفاده میکند؟
در حال حاضر استفاده از فناوری بلاکچین در تأمین مالی جمعی ایران بهصورت عملیاتی مجاز نیست، اما آیفاند در حال مطالعهی مدلهایی است که بتوان در آینده، با مجوز نهاد ناظر، از قراردادهای هوشمند برای افزایش شفافیت تراکنشها استفاده کرد.
در عین حال، ما در حوزهی داده و هوش مصنوعی هم در حال توسعهی ابزارهای ارزیابی ریسک شرکتها هستیم تا تصمیمگیری برای سرمایهگذاران دقیقتر شود.
به عنوان سخن پایانی، چه پیامی برای سرمایهگذاران و کارآفرینان دارید؟
به سرمایهگذاران میگویم: سرمایهگذاری جمعی یعنی ساختن آیندهی اقتصاد کشور با دستهای خودتان.
وقتی سرمایههای خرد شما وارد تولید میشود، نهتنها بازدهی مالی دارد بلکه به اشتغال و رشد صنعتی کشور هم کمک میکند.
و به کارآفرینان عرض میکنم: اگر در مسیر تولید هستید اما سرمایه مانع حرکتتان شده، از تأمین مالی جمعی نترسید. ما در آیفاند کنار شما هستیم تا این مسیر را شفاف، قانونی و مطمئن طی کنید.
سکوی آیفاند امروز تنها یک پلتفرم سرمایهگذاری نیست؛ حلقهی اتصال میان مردم و تولید است.
در دورانی که اقتصاد کشور بیش از هر زمان دیگری به اعتماد، شفافیت و مشارکت مردمی نیاز دارد، آیفاند میخواهد نشان دهد که حتی در سختترین شرایط هم میتوان با همدلی و اعتماد، چرخهی سرمایهگذاری و تولید را زنده نگه داشت.
