رویداد امروز: فناوری مالی یا فینتک (FinTech)، مفهومی است که در دهههای اخیر با شتابی فزاینده در سراسر جهان، از جمله ایران، ظهور کرده و نظام سنتی خدمات مالی را متحول ساخته است.
فینتک به معنای استفاده از نوآوریهای تکنولوژیکی برای بهبود و خودکارسازی ارائه و استفاده از خدمات مالی است. در ایران، این مسیر با فراز و نشیبهای خاص خود، شاهد تحولات قابل توجهی بوده است. اکوسیستم فینتک ایران، همانند بسیاری از بازارهای نوظهور، با چالشهای متعددی روبرو بوده است.
تحریمهای بینالمللی، نوسانات ارزی، ابهامات و تغییرات در قوانین و مقررات، و نیاز به جذب سرمایه پایدار، از جمله این چالشها هستند. با این حال، پتانسیل بالای بازار ایران، جمعیت جوان و رو به رشد، و نیاز روزافزون به خدمات مالی دیجیتال کارآمد، فرصتهای بیشماری را برای ادامه مسیر رشد این صنعت فراهم میآورد.
ورود فینتکها به حوزههایی چون بانکداری باز (Open Banking) و ارائه راهکارهای جامع مالی برای کسبوکارهای کوچک و متوسط (SMEs) از جمله انتظارات و روندهای آینده این صنعت در ایران است. سیاستهایی مانند تکنرخی شدن ارز نیز، هرچند چالشهایی را به همراه دارد، اما میتواند در بلندمدت به شفافیت و پایداری بیشتر این اکوسیستم کمک کند و شرکتها را به سمت نوآوری و رقابت سالم سوق دهد.
فینتک در ایران مسیری پرفراز و نشیب را طی کرده و از خدمات اولیه پرداخت الکترونیک به اکوسیستمی متنوع و پویا تبدیل شده است. با تکیه بر نوآوری، انطباقپذیری و حمایتهای قانونی مناسب، فینتکها میتوانند نقش کلیدی در تحول دیجیتال اقتصاد ایران ایفا کنند.
به گفته یک فعال نظام صنفی رایانهای با اجرای سیاست تکنرخی شدن ارز، قواعد بازی در اکوسیستم فینتِک ایران تغییر کرده، سیاستی که قرار است رانت را حذف و شفافیت را تقویت کند، حالا در عمل همزمان فرصتهای تازهای برای توسعه خدمات مالی دیجیتال ایجاد کرده و هم فشار هزینهها را بر شرکتهای فعال در این حوزه افزایش داده، حال این پرسش مطرح میشود فینتکهای ایرانی تا چه اندازه برای این تغییر بزرگ آمادهاند؟
دو نقش متضاد در صنعت فناوریهای مالی
احمد پیشگاهزاده ،رئیس کمیسیون صنعت پرداخت سازمان نظام صنفی رایانهای در گفتوگو با ایسنا، با بیان اینکه سیاست تکنرخی کردن ارز میتواند دو نقش متضاد در صنعت فناوریهای مالی (فینتک) ایفا کند، تصریح کرد: تکنرخی شدن ارز، از یک سو به عنوان کاتالیزور شفافیت عمل میکند و از سوی دیگر هزینههای شرکتهای فعال در این حوزه را افزایش میدهد.
این تغییرات از یک سو بر تمام بخشهای اکوسیستم فینتک تأثیرگذار خواهد بود و از سوی دیگر در عملکرد شرکتها و در رفتار کاربران تحول ایجاد میکند.او درباره تأثیرات تکنرخی شدن ارز در بخشهای مختلف فینتک مثل وامدهی و خدمات اعتباری اظهار کرد: در حوزه وامدهی و مدلهایی مانند «الان بخر، بعداً پرداخت کن»، شاهد افزایش تقاضا خواهیم بود.
با افزایش قیمت کالاهای دیجیتال و لوازم خانگی ناشی از تکنرخی شدن ارز و کاهش قدرت خرید، کاربران بیشتری به سرویسهای اعتباری روی میآورند. این روند باعث رونق بخش لندتک (فناوری وامدهی) میشود اما از طرف دیگر، شرکتهای فینتک با بحران نقدینگی و افزایش نرخ بهره مواجه میشوند.
در شرایط تورمی، تأمین مالی برای آنها هزینهبردارتر خواهد شد و ریسک نکول نیز افزایش مییابد. پیشگاهزاده با تاکید بر اینکه بازار رمزارزها در ایران نیز تحت تأثیر نرخ ارز قرار دارد، درباره تاثیر تکنرخی شدن ارز بر این بازار گفت: تکنرخی شدن ارز میتواند به شفافیت بیشتر بازار رمزارزها منجر شود. پیش از این، تفاوت بین نرخ ارز رسمی و آزاد باعث ایجاد آربیتراژهای کاذب میشد.
با حذف این شکاف، قیمتگذاری در صرافیهای داخلی قابل پیشبینیتر خواهد شد. اگر ثبات نسبی در نرخ ارز ایجاد شود، رمزارزها میتوانند از ابزاری برای نوسانگیری روزانه به ابزاری برای سرمایهگذاری بلندمدت یا پرداختهای بینالمللی تبدیل شوند. البته در صورت وقوع شوک ارزی، احتمال خروج نقدینگی به سمت استیبلکوینها وجود دارد.
فشار مالی زیاد بر شرکتهای PSP
او به تغییرات تکنرخی شدن ارز روی صنعت پرداخت و زیرساختهای بانکی اشاره کرد و گفت: بسیاری از تجهیزات پرداخت مانند پایانههای فروش و سرورها وارداتی هستند. تکنرخی شدن ارز هزینههای توسعه و نگهداری زیرساخت پرداخت را به شدت افزایش میدهد و فشار مالی زیادی بر شرکتهای PSP وارد میکند.
همچنین، اگر مدل کارمزدها که به صورت ریالی و ثابت تعیین شدهاند، اصلاح نشود، بسیاری از پرداختیارها با بحران سودآوری مواجه خواهند شد.به اعتقاد پیشگاهزاده بهطور قطع حوزههای دیگری مانند مدیریت ثروت نیز تحت تأثیر تکنرخی شدن ارز قرار میگیرند.
با واقعی شدن نرخ ارز، بازارهای داراییمحور مانند طلا و سهام واکنش نشان میدهند. فینتکهای فعال در حوزه مدیریت ثروت، مانند صندوقهای قابل معامله و اپلیکیشنهای معاملاتی، ممکن است با حجم بالایی از درخواستهای کاربران برای جابهجایی داراییها مواجه شوند.
همچنین، نوسانات اولیه پس از اجرای این سیاست ممکن است عملکرد الگوریتمهای معاملاتی را تحت تأثیر قرار دهد.رئیس کمیسیون صنعت پرداخت سازمان نظام صنفی رایانهای، جنبههای مثبتی نیز برای این سیاست در حوزه فینتک برشمرد و عنوان کرد: یکی از مهمترین جنبههای مثبت، تأثیر آن بر شفافیت مالی و کاهش پولشویی است.
با حذف شکاف نرخ ارز، انگیزه برای دور زدن نرخهای رسمی کاهش مییابد و سیستمهای نظارتی و فینتکهای حوزه انطباق بهتر عمل میکنند. این سیاست در بلندمدت به نفع پلتفرمهایی خواهد بود که بر پایه شفافیت و تسهیل دسترسی به اعتبار بنا شدهاند.
او تاکید کرد: سیاست تکنرخی کردن ارز در کوتاهمدت ممکن است حاشیه سود شرکتهای فینتک را کاهش دهد، اما در بلندمدت فرصتی برای شفافتر شدن بازارهای مالی و تقویت زیرساختهای دیجیتال ایران است. اگر دولت بتواند یارانههای نقدی یا کالابرگهای الکترونیکی را از طریق شبکه فینتک توزیع کند، این سیاست میتواند به بزرگترین فرصت برای فراگیری مالی در کشور تبدیل شود.
