ثنا روغنی-رویداد امروز: شرکت ارتباطات سیار ایران (همراه اول) با معرفی رسمی سرویس «اعتبار اوانو»، فصل جدیدی را در خدمات مالی دیجیتال کشور گشود.
این طرح استراتژیک، با هدف تسهیل تجربه خرید، امکان تهیه کالا و خدمات را بدون نیاز به پرداخت نقدی فوری و با قابلیت تسویه منعطف قسطی، برای میلیونها مشترک این اپراتور فراهم کرده است. تحلیلگران این اقدام را گامی بلند برای تبدیل همراه اول از یک اپراتور مخابراتی به یک بازیگر مهم در حوزه فینتک میدانند.
سیر تحول خدمات اعتباری در ایران، مسیری طولانی را طی کرده است که آغاز آن به روشهای سنتی و مبتنی بر اعتماد متقابل بازمیگردد. در سالهای دور، معاملات اعتباری غالباً در دایرههای کوچک اجتماعی و اقتصادی شکل میگرفت؛ قرضالحسنه، تکیه بر اعتبار افراد معتمد و ثبت بدهیها به صورت شفاهی یا سندی ساده در بازار، شیوههای رایج بود.
این نوع از اعتباردهی، اگرچه انعطافپذیر بود، اما فاقد هرگونه ساختار قانونی یا نظارتی مدونی بود و وابستگی شدیدی به سرمایه اجتماعی طرفین داشت.با پیشرفت نظام مالی و توسعه بانکداری در کشور، اعتباردهی رنگ و بوی رسمی به خود گرفت.
بانکها به عنوان نهادهای اصلی تأمین مالی، تسهیلات خرد و کلان را در اختیار عموم قرار دادند. این وامها، که برای خرید کالا، مسکن یا خودرو مورد استفاده قرار میگرفت، مدل غالب اعتبار در دهههای متمادی بودند. اما بزرگترین مانع این مدل، بوروکراسی اداری، نیاز به ارائه وثیقه سنگین و ضامنهای متعدد، و همچنین نرخهای سود مشخص بود که این فرآیند را برای خریدهای کوچک و فوری، کند و نامناسب میساخت.
تلاشهای اولیهای نیز برای راهاندازی کارتهای اعتباری صورت گرفت که به دلیل نبود زیرساختهای پرداخت کافی و پذیرش محدود در میان کسبوکارها، نتوانستند به گستردگی مورد انتظار دست یابند. همزمان با رشد خردهفروشیهای سازمانیافته، فروشگاههای بزرگ زنجیرهای خود وارد عرصه فروش اعتباری شدند.
این فروشگاهها برای ترغیب مشتریان به خرید کالاهای بادوامتر مانند لوازم خانگی، طرحهای فروش اقساطی مستقیم را پیادهسازی کردند که این طرحها اغلب مستلزم دریافت چک یا سفته به عنوان ضمانت بود و با یک پیشپرداخت همراه میشد. در این دوره، شرکتهای تخصصی لیزینگ نیز فعال شدند و تمرکز خود را بر تأمین مالی کالاهای سرمایهایتر مانند خودرو قرار دادند.
نقطه عطف واقعی در تاریخ خدمات اعتباری ایران، با ظهور عصر دیجیتال و استارتاپهای حوزه فناوری مالی (فینتک) رقم خورد. مفهوم «خرید الان، پرداخت بعداً» یا BNPL به عنوان یک راهکار جدید وارد بازار شد. این پلتفرمها توانستند با استفاده از الگوریتمهای نوین اعتبارسنجی مبتنی بر دادههای دیجیتال و بدون نیاز به ضمانتهای سنتی، فرآیند دریافت اعتبار را به چند دقیقه کاهش دهند.
بازیگران اصلی این حوزه، از جمله اسنپپی و دیگر شرکتهای تخصصی، توانستند با همکاری با فروشگاههای آنلاین و فیزیکی، تجربه کاربری را به شدت بهبود بخشند و دسترسی به اعتبار را برای بخشی از جامعه که از نظام بانکی دور مانده بودند، تسهیل کنند. ورود بازیگران بزرگ مخابراتی مانند همراه اول با سرویس «اعتبار اوانو»، نشاندهنده بلوغ این بازار و پذیرش گسترده مدل BNPL است.
این سرویسها با بهرهگیری از پایگاه داده عظیمی از مشترکین و سوابق مصرفی، یک اکوسیستم بسته و مطمئنتر برای اعتبارسنجی فراهم کردهاند و مسیر را برای تبدیل شدن اعتبار خرد دیجیتال به یک جریان عادی در اقتصاد مصرفی هموار ساختهاند. در حال حاضر، تمرکز صنعت بر قانونمندسازی دقیقتر این فعالیتها و افزایش شفافیت در مورد هزینههای احتمالی برای حفظ سلامت مالی مصرفکنندگان است.
جزئیات طرح: اعتبار، جایگزین پول نقد میشود
اعتبار اوانو اساساً بر مبنای مدل (Buy Now, Pay Later) طراحی شده است؛ مدلی که به کاربران این امکان را میدهد تا خرید خود را در لحظه انجام دهند و بازپرداخت مبلغ آن را به آینده موکول کنند. بر این اساس، میزان اعتبار تخصیصیافته به هر مشترک ثابت نبوده و بر اساس سابقه و شرایط مالی فردی هر مشترک همراه اول تعیین میشود.
مهمترین مزیت رقابتی این طرح، سادگی فرآیند خرید است: کاربر در زمان خرید، هیچ هزینهای پرداخت نمیکند. تسویه حسابها از ماه بعد از خرید آغاز میشود و یک ساختار بازپرداخت جذاب، یعنی امکان تسویه در قالب ۴ قسط ماهیانه، برای کاربران در نظر گرفته شده است.
این ساختار، تجربه خرید اعتباری را برای خریدهای روزمره و اضطراری به مراتب دسترسپذیرتر میسازد. همراه اول برای دریافت این اعتبار، دو راهکار ساده و سریع را در دسترس مشترکان قرار داده است تا فرآیند احراز صلاحیت و فعالسازی اعتبار بهآسانی انجام شود:
- اپلیکیشن همراه من: مراجعه مستقیم به بخش «اعتبار اوانو» در اپلیکیشن رسمی همراه من.
- کد دستوری: شمارهگیری کد دستوری *10*6# با خطوط همراه اول.
مشترکینی که واجد شرایط دریافت اعتبار باشند، میتوانند بلافاصله نسبت به فعالسازی و استفاده از آن اقدام کنند.
تحلیل استراتژیک: گذار اپراتورها به خدمات مالی
ورود همراه اول به حوزه BNPL، بیش از یک خدمت جدید است؛ این یک گام استراتژیک در مسیر تحول اپراتورهای مخابراتی به ارائهدهندگان خدمات مالی (FinTech) محسوب میشود.
با توجه به ضریب نفوذ بسیار بالای همراه اول در کشور و دسترسی آن به دادههای ترافیکی و اعتباری مشترکین، این شرکت در موقعیتی منحصربهفرد قرار دارد تا ریسک اعتباری را مدیریت کرده و این خدمت را در مقیاس وسیع ارائه دهد.
این سرویس نه تنها تجربه خرید قسطی را دموکراتیزه میکند و آن را از فرآیندهای پیچیده بانکی جدا میسازد، بلکه فشار رقابتی جدیدی را بر سایر پلتفرمهای فینتک و خدمات پرداخت ایجاد خواهد کرد. در مجموع، «اعتبار اوانو» وعده یک تجربه خرید سادهتر، در دسترستر و با انعطاف مالی بیشتر را به میلیونها شهروند ایرانی میدهد.
از مزایا تا معایب
ورود همراه اول به حوزه «خرید اقساطی بدون پیشپرداخت» (BNPL) با سرویس «اعتبار اوانو»، در حالی که نویدبخش تسهیل دسترسی به کالا و خدمات است، همزمان مجموعهای از فرصتها و چالشها را نیز پیش روی کاربران و خود شرکت قرار میدهد.
بزرگترین دستاورد این طرح، تسهیل دسترسی به نیازهای مصرفی بدون نیاز به نقدینگی آنی است. این سیستم، با تمرکز بر اصل «اول خرید کن، بعد پرداخت کن»، فرآیند پیچیده اخذ وامهای خرد سنتی را حذف میکند.
همچنین، عدم محدودیت در استفاده از اعتبار در فروشگاههای منتخب، از دیجیکالا تا مراکز حضوری، دامنه کاربرد آن را به شکلی چشمگیر گسترش داده است. برای همراه اول، این اقدام یک افزایش وفاداری بیسابقه ایجاد میکند؛ کاربران به دلیل ارائه یک خدمت مالی ارزشمند، وابستگی بیشتری به اکوسیستم این اپراتور پیدا میکنند.
در کنار مزایا، چالشهای قابل توجهی نیز وجود دارد. بزرگترین نگرانی، مربوط به ریسک انباشت بدهی در میان کاربران است. سهولت دریافت اعتبار و ماهیت غیرنقدی خرید ممکن است برخی مشترکین را به خریدهای غیرضروری ترغیب کند و در نهایت منجر به فشار مالی در زمان بازپرداخت شود.
از منظر اجرایی، همراه اول باید با ریسک اعتبارسنجی و نکول (عدم بازپرداخت) مقابله کند، امری که نیازمند سرمایهگذاری سنگین در زیرساختهای فینتک است. علاوه بر این، مدل ۴ قسطی، هرچند کوتاه است، اما در صورت تعریف کارمزد یا جریمه دیرکرد، میتواند هزینههای پنهانی را به مصرفکننده تحمیل کند که شفافیت در مورد آنها حیاتی خواهد بود.
