سرمایه‌گذاری معماران دیجی‌کالا بر آینده ایران
ورود برادران محمدی به صنعت گردشگری
حمید و سعید محمدی، بنیان‌گذاران دیجی‌کالا، در نخستین مرحله جذب سرمایه دنسه با سرمایه‌گذاری شخصی ۳۰۰ میلیارد تومانی به سهامداران این کسب‌وکار حوزه گردشگری پیوستند. حمید محمدی می‌گوید «آینده ایران از مسیر گردشگری می‌گذرد». این اظهار نظر یک موضع‌گیری قابل مطالعه است که بیش از رقم معامله اهمیت دارد.
چرا بنیان‌گذاران دیجی‌کالا وارد حوزه گردشگری شدند؟
معماران بزرگ‌ترین فروشگاه اینترنتی ایران این‌بار مسیر تازه‌ای را انتخاب کرده‌اند. حمید و سعید محمدی، برادرانی که دیجی‌کالا را از یک وب‌سایت کوچک نقد و بررسی کالا به گروهی پیشرو رساندند، به گروه هتل‌های «دنسه» پیوسته‌اند. بر پایه آنچه سهیل ممدوحی، بنیان‌گذار و مدیرعامل دنسه، در صفحه لینکدین خود منتشر کرده است، این دو در نخستین مرحله جذب سرمایه دنسه با سرمایه‌گذاری شخصی به مبلغ اعلام‌شده ۳۰۰ میلیارد تومان و در اختیار گرفتن ۲۵ درصد سهام، به جمع سهامداران و هیئت‌مدیره این شرکت پیوسته‌اند. خبر در نگاه نخست یک سرمایه‌گذاری ساده است، اما جمله‌ای که حمید محمدی در توضیح انتخابشان به پیوست گفته، از خود معامله ماندگارتر است: «آینده ایران تا حد زیادی از مسیر گردشگری می‌گذرد.»
یک پالس مثبت برای «آینده» ایران
این جمله را باید با نگاهی راهبردی خواند. کارآفرینی که نامش با اقتصاد دیجیتال گره خورده، وقتی از «آینده ایران» سخن می‌گوید، نشان می‌دهد باور دارد آینده این سرزمین ارزش سرمایه‌گذاری بلندمدت را دارد. در اقتصادی که بخش بزرگی از فعالان آن افق تصمیم‌گیری‌شان به چند ماه کوتاه شده است، کارآفرینانی از جنس برادران محمدی که برای «آینده» برنامه می‌ریزند.
چرا عدد ۳۰۰ میلیارد تومان کم‌اهمیت‌تر از رویکرد آن است
سیصد میلیارد تومان، حتی در مقیاس بازار ایران، رقمی متوسط است و به‌تنهایی صنعت گردشگری را دگرگون نمی‌کند. اما ارزش این خبر جای دیگری است. وقتی کارآفرینانی نام‌آشنا که سابقه ساختن یکی از معدود غول‌های موفق اقتصاد دیجیتال ایران را دارند، سرمایه شخصی‌شان را وارد یک حوزه تازه می‌کنند، اکوسیستم پالس مثبتی دریافت می‌کند که نشانه اعتماد است؛ نشانه‌ای مبنی بر اینکه ماندن و ساختن همچنان منطق اقتصادی دارد. تجربه نشان داده است کسانی که سال‌ها در اکوسیستم نوآوری کار کرده‌اند، در تشخیص فرصت از دیگران جلوترند؛ به همین دلیل، سمت‌وسوی سرمایه آنان برای سرمایه‌گذاران دیگر حوزه‌ها نیز یک راهنما است.
حمید محمدی و سعید محمدی؛ از دیجی‌کالا تا دنسه
اعتبار این تصمیم را کارنامه برادران محمدی می‌سازد. آنان در سال ۱۳۸۵ دیجی‌کالا را با سرمایه‌ای اندک و در نبود درگاه پرداخت مطمئن، زیرساخت لجستیک و حتی فرهنگ خرید اینترنتی بنیان گذاشتند و طی کمتر از دو دهه آن را به شرکتی رساندند که در آستانه عرضه اولیه سهام در بورس قرار گرفت. این پیشینه نشان می‌دهد که این دو، مسیر ساختن یک برند از صفر در شرایط دشوار ایران را به‌خوبی می‌شناسند. همین تجربه است که نیما قاضی، از چهره‌های شناخته‌شده اکوسیستم و از بنیان‌گذاران گروه هتل‌های دُنسه، را واداشته در واکنش به خبر بنویسد رفتار آنان در سرمایه‌گذاری روی کسب‌وکارهای نوآور «می‌تواند الگویی باشد برای اکوسیستم کارآفرینی کشور». ممدوحی نیز باور خود را در یک جمله فشرده کرده است: «آینده ایران از مسیر ساختن می‌گذرد.»
از گروه هتل‌های دنسه چه می‌دانیم؟
انتخاب مقصد این سرمایه‌گذاری هم بی‌حساب نیست. گروه هتل‌های دنسه که فعالیت خود را از سال ۱۴۰۲ با توسعه و بهره‌برداری از اقامتگاه‌های تجربه‌محور آغاز کرده، امروز در سه حوزه به هم پیوسته فعال است.
سه بازوی دنسه: هتل، ساخت، سرمایه‌گذاری
«دنسه هتل» برای بهره‌برداری از مجموعه‌ای از اقامتگاه‌های منتخب در نقاط مختلف ایران، «دنسه ساخت» به‌عنوان بازوی توسعه پروژه‌های اقامتی، و «دنسه کپیتال» با هدف ایجاد پلی میان سرمایه‌گذاران و پروژه‌های گردشگری. همین ساختار سوم است که ورود برادران محمدی را معنادارتر می‌کند؛ آنان به مجموعه‌ای پیوسته‌اند که خود در حال ساختن مسیری برای مشارکت سرمایه‌های خرد و کلان در صنعت مهمان‌نوازی است. به بیان دیگر، این سرمایه‌گذاری می‌تواند اثری چندبرابری داشته باشد و در ادامه، اعتماد سرمایه‌گذاران دیگر را نیز به این حوزه جلب کند.
آینده گردشگری ایران در آینه آمار جهانی
اما پرسش اصلی این است: آیا این خوش‌بینی پشتوانه آماری دارد یا تنها شعاری انگیزشی است؟ داده‌ها دست‌کم بخشی از این امید را تأیید می‌کنند. صنعت گردشگری در جهان سال ۲۰۲۴ را با بازگشت کامل به دوران پیش از همه‌گیری پشت سر گذاشت؛ بر پایه گزارش سازمان جهانی گردشگری ملل متحد (UN Tourism)، شمار گردشگران بین‌المللی در این سال به حدود ۱٫۴ میلیارد نفر رسید که معادل ۹۹ درصد بازیابی سطح پیش از کروناست و نسبت به سال پیش از آن ۱۱ درصد رشد نشان می‌دهد. نکته مهم‌تر برای ایران این است که خاورمیانه قوی‌ترین منطقه جهان در این گزارش بود و ورود گردشگران بین‌المللی به این منطقه ۳۲ درصد بالاتر از سطح سال ۲۰۱۹ ثبت شد. یعنی همسایگی ایران با یکی از پرشتاب‌ترین بازارهای گردشگری جهان، ظرفیتی واقعی و نه فرضی است.
حمید و سعید محمدی با سرمایه‌گذاری ۳۰۰ میلیارد تومانی، ۲۵ درصد سهام استارتاپ گردشگری دنسه را در اختیار گرفتند؛ این سرمایه‌گذاری پیامی امیدبخش به اکوسیستم نوآوری و فضای اقتصادی ایران می‌دهد.
سهم گردشگری از اقتصاد ایران چقدر است؟
در داخل نیز، با همه محدودیت‌ها، به ویژه تنش‌ها و درگیری‌های دو سال اخیر تصویر این حوزه تاریک نیست. بر اساس داده‌های شورای جهانی سفر و گردشگری (WTTC)، سهم مستقیم و غیرمستقیم گردشگری از اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۳ به حدود ۴٫۷ درصد رسید و این صنعت با اشتغال نزدیک به ۱٫۶ میلیون نفر، حدود ۶٫۶ درصد از کل اشتغال کشور را در اختیار داشت. شمار گردشگران واردشده به ایران در سال ۲۰۲۴ از مرز ۷ میلیون نفر عبور کرد. در سال ۲۰۱۹ و پیش از همه‌گیری، سهم گردشگری از تولید ناخالص داخلی ایران به ۷٫۹ درصد رسیده بود. فاصله میان ۴٫۷ درصد امروز و ۷٫۹ درصد پیش از کرونا، دقیقاً همان فضای رشدی است که سرمایه‌گذارانی مانند برادران محمدی آن را می‌بینند.
ظرفیت پنهان؛ از میراث جهانی یونسکو تا تجربه مقیاس‌پذیر
پشتوانه این ظرفیت، دارایی‌هایی است که نه ساخته می‌شوند و نه از میان می‌روند. ایران با در اختیار داشتن حدود ۲۸ اثر ثبت‌شده در فهرست میراث جهانی یونسکو تا سال ۲۰۲۴ که این شمار در سال‌های بعد افزون‌تر هم شده، در زمره ده کشور نخست جهان از نظر شمار آثار میراث فرهنگی قرار دارد. همین تنوع بی‌نظیر تاریخی، اقلیمی و فرهنگی است که حمید محمدی از آن با عنوان «ظرفیت‌های بی‌نظیر» یاد می‌کند؛ ماده خامی که هنوز به نسبت حجمش به تجربه گردشگری باکیفیت و مقیاس‌پذیر بدل نشده است. منطق او نیز از همین‌جا می‌آید: دنسه به گفته خودش در دو سالِ پرچالش توانسته برندی تمیز بسازد و تجربه‌ای باکیفیت اما در مقیاس کوچک ارائه دهد، و نقش سرمایه تازه، تبدیل همین تجربه به الگویی مقیاس‌پذیر است؛ همان کاری که برادران محمدی یک‌بار در تجارت الکترونیک به سرانجام رساندند.
پیام این سرمایه‌گذاری برای اکوسیستم استارتاپی ایران
سیگنال این سرمایه‌گذاری از مرزهای گردشگری فراتر می‌رود. اقتصاد دیجیتال ایران نیز روندی رو به بالا داشته است؛ بر پایه اعلام رسمی، سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی کشور از حدود ۴٫۵ درصد در سال ۱۴۰۰ به ۷٫۱۴ درصد در سال ۱۴۰۳ رسیده است. بیش از ۱۰ هزار شرکت دانش‌بنیان و فناور در کشور فعال‌اند و حداقل ارزش اکوسیستم استارتاپی ایران دست‌کم حدود ۱٫۲ میلیارد دلار برآورد شده است؛ برآوردی که باید آن را «احتمالی» و وابسته به روش محاسبه دانست. وقتی چهره‌هایی از دل همین اکوسیستم سرمایه خود را به حوزه‌ای متفاوت مانند گردشگری می‌برند، در عمل پلی میان اقتصاد دیجیتال و صنایع مولد می‌سازند و به سرمایه‌گذاران هر دو سو نشان می‌دهند که تلاقی فناوری و گردشگری، مرز بعدی فرصت است.
محدودیت‌ها و واقعیت‌ها
با این‌همه، صداقت حرفه‌ای حکم می‌کند خوش‌بینی را از خوش‌خیالی جدا کنیم. یک سرمایه‌گذاری ۳۰۰ میلیارد تومانی، هر قدر هم نمادین، معادل تغییر روند اقتصاد کلان نیست. صنعت گردشگری ایران همچنان با موانع ساختاری جدی روبه‌روست: محدودیت‌های بین‌المللی، تنش‌های نظامی، دشواری تبادل مالی و صدور ویزا، نوسان ارز، و زیرساخت اقامتی و حمل‌ونقلی که با استانداردهای جهانی فاصله دارد. آمارهای رشد فصلی این حوزه را نیز باید با احتیاط تحلیل کرد؛ بخشی از جهش‌های آماری اخیر بیش از آنکه رشد کیفی باشد، بازگشت به وضعیت عادی پس از دوره‌های اختلال است. بنابراین آنچه این خبر را مهم می‌کند، بیشتر به جهت‌گیری و جسارت تصمیم باز می‌گردد.
امید؛ سرمایه‌ای کمیاب‌تر از پول
در نهایت، شاید ارزشمندترین چیزی که برادران محمدی ایجاد کرده‌اند «امید» است. وقتی کسانی که توان انتقال دارایی خود به بیرون را دارند، تصمیم می‌گیرند بر آینده همین سرزمین سرمایه‌گذاری کنند، پیامی می‌فرستند که ارزش آن با ترازوی ۳۰۰ میلیارد تومان سنجیده نمی‌شود. این پیام می‌گوید ساختن هنوز ممکن است و در اقتصادی که بزرگ‌ترین کمبودش باور به فرداست، همین پیام می‌تواند از خود سرمایه ماندگارتر باشد.
در این زمینه بخوانید: سرمایه‌گذاری ۹۰ میلیارد تومانی حمید محمدی و یاسر یاوری در دیدار
