کره پومودورو پس از دو سال مرمت در موزه زمان رونمایی شد
کره پومودورو یکی از آثار شناخته‌شده آرنالدو پومودورو، مجسمه‌ساز ایتالیایی، است. این اثر در سال ۱۹۷۴ ساخته شده و در سال ۱۳۵۷ به ایران منتقل شده است.
آیین رونمایی از کره پومودورو، اثر شاخص آرنالدو پومودورو، در موزه زمان تهران برگزار شد؛ مراسمی که در آن مدیرعامل موزه‌های بنیاد، رئیس انجمن موزه‌های ایران، رایزن فرهنگی سفارت ایتالیا در ایران و جمعی از مدیران و فعالان حوزه موزه و میراث‌فرهنگی حضور داشتند و روایتی از دو سال مطالعه، پژوهش و مرمت این اثر هنر معاصر بیان شد. حالا علاقه‌مندان می‌توانند با مراجعه به این موزه در محله زعفرانیه تهران اثر پنجاه‌ساله هنرمند نامدار ایتالیایی را از نزدیک مشاهده کنند.
کره پومودورو که در فضای باز پارک ارم تهران قرار داشت، پس از انتقال به موزه زمان و انجام اقدامات تخصصی حفاظتی، اکنون در محوطه این موزه در زعفرانیه تهران قرار گرفته است. این اثر برنزی حدود سه تن وزن دارد و یکی از نمونه‌های شاخص هنر معاصر آرنالدو پومودورو در ایران به شمار می‌رود. از این هنرمند دو کره دیگر نیز در ایران وجود دارد که یکی از آن‌ها در محوطه باز موزه هنرهای معاصر تهران قرار گرفته است و رهگذرانی که از خیابان کارگر عبور می‌کنند، می‌توانند نزدیک به سردر موزه، این اثر را تماشا نمایند.
رویداد امروز در این گزارش، جزئیات مراسم رونمایی، روند انتقال و مرمت کره پومودورو، ویژگی‌های هنری اثر و روایت مسئولان و کارشناسان از بازگشت این اثر به فضای موزه‌ای را بررسی می‌کند.
اعتضادی: غیرمتداول‌ترین مرمت حرفه‌ای‌ام را برای کره پومودورو انجام دادم!
صبح یکشنبه اول شهریورماه مسئولان، کارمندان موزه و خبرنگاران به سالن اجتماعات موزه زمان آمدند تا در مراسم رسمی رونمایی از اثر هنرمند ایتالیایی شرکت کنند. میترا اعتضادی، مرمتگر آثار تاریخی و مسئول پروژه مرمت «کره پومودورو» به بیان توضیحات تخصصی درباره روند مرمت این اثر هنری پرداخت. او از انتقال از پارک ارم به موزه زمان به‌عنوان اولین گام در حفاظت از اثر، نام برد و افزود: «بعد از انتقال به موزه زمان، گروهی از پژوهشکده میراث‌فرهنگی آزمایش‌ها و آنالیزهای علمی را انجام دادند و این مطالعات به ما در روند مرمت بسیار کمک کردند. اولین کاری که کردیم برداشتن لایه‌های تخریبی بود.»
او افزود: «من غیرمتداول‌ترین مرمت حرفه‌ای‌ام را انجام دادم. چون تابه‌حال سابقه نداشت بخواهیم یک شیء معاصر را به اصل خودش برگردانیم. این با تمام کارهایی که انجام داده بودیم، فرق داشت. به‌ویژه که ما همیشه بر روی اشیای تاریخی کار می‌کردیم و در آموزه‌ها هست که اگر شیء تاریخی را به اصل خودش نزدیک کنی، دچار جعل بیشتری می‌شوی.»
او ادامه داد: «ولی اینجا با یک شیء معاصر روبه‌رو بودیم که باید به اصل بازمی‌گردانیم تا خوانش درست اتفاق بیفتد و مفاهیمی که مدنظر هنرمند بوده، به مخاطب منتقل شود. یعنی ما باید به جایی می‌رسیدیم که شیء خودش را معرفی کند و بگوید من بر اساس چه خواسته‌ای شکل گرفته‌ام.»
اعتضادی از هماهنگی میان تیم مرمت و بنیاد پومودورو برای انجام بهتر روند مرمت، خبر داد. او سپس به ارائه توضیحاتی درباره روند برداشتن لایه تیرگی روی اثر که تلالو و درخشش را از بین برده بود و لایه‌های خوردگی فعال در بخش‌هایی از اثر، توضیح داد و تاکید کرد که حتی یادگاری‌های حک شده روی اثر که مربوط به زمان حضورش در پارک ارم بودند نیز به‌عنوان بخشی از پیشینه اثر، نگه داشته شدند و لایه‌های خوردگی بدون آسیب‌رساندن به سطح فلز، از روی اثر برداشته شدند.
مارچی: نمایش کره پومودورو در موزه زمان، انعکاس باغ ایرانی در هنر ایتالیایی است
رایزن فرهنگی سفارت ایتالیا در تهران، در این رویداد طی سخنرانی که هم‌زمان از ایتالیایی به فارسی ترجمه می‌شد، بیان کرد: «به دلایل متعدد بسیار خرسندم که امروز در این مراسم حضور دارم؛ اول این که اثری با این ارزش زیاد هنری مرمت و به شکوه اولیه‌اش بازگردانده شد و حالا در باغی چنین باشکوه استقرار پیدا کرده است.»
امانوئل مارچی (Emmanuel Marchi) افزود: «این اتفاق از نظر زمانی هم بسیار مهم است؛ چون امسال، صدمین سالروز تولد استاد هنرمند ایتالیایی، آرنالدو پومودورو است و به این مناسبت در ایتالیا و کشورهای مختلف رویدادهایی برگزار می‌شود. بنیاد پومودورو خیلی خرسند است که ایران به شکل نمادین در رویداد صدمین سالروز تولد هنرمند ایتالیایی حضور دارد.»
او سپس متنی را که هنرمند چند دهه پیش درباره اثر خود نوشته است، برای حضار خواند و درباره آرمان جهان‌شمول هنرمند و تاکیدش بر تلاش انسان برای درک کارکرد هستی گفت.
مارچی از کره‌های پومودورو که در فضاهای مختلفی از جمله مقابل وزارت خارجه رم، روبه‌روی سازمان ملل، موزه نیاوران و موزه هنرهای معاصر تهران وجود دارند نیز یادکرد و افزود: «امیدوارم هنر با جهان‌شمول بودنش بتواند در تقویت روابط بین ایران و ایتالیا سهمی داشته باشد و در دوره پیچیده کنونی پل‌هایی میان دو کشور بسازد.»
سلیمانی: کره پومودورو طی یک کار گروهی قوی و سریع منتقل و مرمت شد
حمیدرضا سلیمانی، مدیرعامل مؤسسه موزه‌های بنیاد، در این مراسم اعلام کرد: «فرآیند احیای کره پومودورو حدود دو سال از مرحله مطالعه و تحقیق تا درمان و مرمت ادامه داشته است. در این پروژه با بنیاد پومودورو ارتباط برقرار و پروتکل‌های حفاظتی و درمانی اثر را به‌صورت کامل از این بنیاد دریافت کردیم. این بنیاد در تمام مراحل مرمت مشارکت داشت. گزارش‌های روند کار را دریافت و شرایط اثر را کنترل می‌کرد و در برخی مراحل حتی به‌صورت آنلاین بر فرایند مرمت نظارت داشت.»
مدیرعامل موزه‌های دفینه پس از بیان توضیحاتی درباره اثر هنری کره پومودورو، به تلاش‌ها برای انتقال اثر از پارک ارم به موزه زمان اشاره کرد. او با خطاب قرار دادن «آقای قانونی» به‌عنوان فردی که ایده این انتقال را مطرح کرده، از حضار خواست که او را تشویق نمایند و سپس تاکید کرد برای انجام این کار هیچ‌کدام از طرفین، معطل مکاتبات طولانی اداری نمانده‌اند و فراتر از نقش‌های سازمانی‌شان عمل کرده‌اند. او همچنین از بازدید و دستور سریع حسین دهقان (رئیس بنیاد مستضعفان) برای انتقال اثر به موزه، هماهنگی و هم‌افزایی مؤسسه موزه‌های دفینه و مجموعه ارم و شروع فرآیند مطالعات و مرمت گفت و تاکید کرد که پیگیری‌ها باعث تسریع روند انتقال و مرمت شده است.
به روایت سلیمانی، جایگزین‌کردن جرثقیل اول با جرثقیلی که کفی خوابیده داشته باشد و بتواند این اثر را از زیر پل‌های مسیر عبور دهد، یکی از چالش‌های اولیه فرآیند انتقال اثر از پارک ارم بوده است؛ اما سپس هماهنگی کامل پلیس راهور، مجموعه پارک ارم و مجموعه مؤسسه موزه‌های دفینه باعث شده که فرآیند به‌درستی انجام شود و در ادامه نیز با اخذ پروتکل‌های حفاظتی و مرمتی و درمانی از بنیاد پومودورو، عملیات احیا به‌خوبی انجام شد.
او با تقدیر از تعبیر رایزن فرهنگی سفارت ایتالیا درباره حضور اثر در موزه زمان، بیان کرد: «تعبیر آقای مارچی درباره انعکاس باغ ایرانی در سطح کره پومودورو می‌تواند روایت‌گر پیوند میان هنر، صنعت و فرهنگ ایتالیا با فرهنگ و هنر ایران باشد و به‌عنوان نماد و کانون فعالیت‌های ما در حوزه پاسداشت آثار هنری دیده شود.»
محیط طباطبایی: موزه زمان، با مفهوم نمادین کره پومودورو تناسب معنایی دارد
رئیس موزه‌های ایران در این مراسم، بیان کرد: آن کره پومودورو که در موزه هنرهای معاصر تهران در کنار آثار بقیه هنرمندان مهم دنیا مثل جاکومتی و غیره قرار دارد، مفهوم خاصی دارد و اثر دیگر پومودورو که در موزه زمان قرار دارد، مفهوم دیگری را منتقل می‌کند؛ اثری از گذشته برای رسیدن به امیدی برای آینده است و این مفهوم گذر را در این اثر به واسطه قرارگرفتن در محیط موزه زمان که متناسب با این مفهوم است، شاهدش هستیم.
احمد محیط طباطبایی افزود: «دو کشور ایتالیا و ایران، چه در قالب نام‌های قدیمشان و چه در قالب نام‌های جدید، سال‌ها و قرن‌ها و هزاره‌هاست که با یکدیگر در ارتباط هستند و جدای از همه مسائل و مخاصمات، در حوزه‌های تجارت و هنر همیشه برقرار بوده است. ایرانی‌ها بودند که هنر ایتالیا را به چین و کشورهای دور بردند. هنر چین از طریق ایران، به ایتالیا می‌رفت و موزه‌های واتیکان، نارا و دیگران شاهد آثار دو کشور بوده‌اند.»
پورمرجان: کره پومودورو تجسم عینی یکی از عمیق‌ترین مفاهیم عرفانی و ادبی است
در بخشی از مراسم، معاون ارتباطات و بین‌الملل مجمع جهانی تقریب مذاهب نیز به سخنرانی پرداخت. قربانعلی پورمرجان که سابقه ۲۲ سال رایزنی فرهنگی در ایتالیا، آفریقای جنوبی و آذربایجان را دارد، تصریح کرد: «روابط میان ایران و ایتالیا نه‌فقط بر پایه سیاست، فرهنگی و دین بلکه بیشتر بر پایه هنر می‌چرخد و در طول تاریخ هیچ‌وقت این روابط به هم نخورده است.»
او درباره آثار پومودورو نیز بیان کرد: «هنرمند ایتالیایی پوسته‌های هندسی و بی‌نقص را می‌شکافد تا تنش‌ها و پیچیدگی‌های پنهان جهان هستی را برای ما آشکار کند. او با الهام از فضای هستی‌گرایی و نشانه‌شناسی هنر باستانی به خلق احجام هندسی به‌ویژه کره پرداخته است. سطوح صیقلی آثارش همواره با شکافی عمیق از هم باز می‌شوند و شکاف‌ها شبکه‌ای درهم‌تنیده از نقوش مکانیکی و دندانه‌های پیچیده را نمایان می‌سازند. گویی درون این کره‌های برنزی مدرن هزارتویی پنهان شده و بی‌شباهت به هنرهای اصیل ایرانی مانند قلم‌زنی و خاتم‌کاری نیست.»
پورمرجان افزود: «بنیاد آرنالدو پومودورو هم که در سال ۱۹۹۵ تأسیس شده، تنها آرشیو منفعل از آثار پومودورو نیست. با خلق فضاهایی چون هزارتوی پومودورو و با برگزاری جوایز معتبر در حوزه مجسمه‌سازی به جریانی زنده برای حمایت از هنرمندان جوان در جهان تبدیل شده و تلاش می‌کند با مرمت آثار این هنرمند فقید در سراسر جهان، یاد و خاطره این هنرمند را زنده نگه دارد. اگر بخواهیم از منظر فرمالیسم به آثار پومودورو نگاه کنیم او همواره نقطه عزیمت خودش را بر کامل‌ترین و آرمانی‌ترین احجام هندسی اقلیدسی مانند کره، مخروط، هرم و استوانه قرار داده است و در تاریخ هنر غرب هم از دوره رنسانس این احجام نماد خرد، نظم کیهانی و کمال دست‌یافتنی بوده‌اند.»
او ادامه داد: «نبوغ پومودورو در ساختن این کمال نیست. در شکافتن و در هم شکستن آن است. با خشونت حساب شده سطوح صیقلی و درخشان برنز را می‌درد تا به دل درون آن نفوذ کند و ما با تضاد دیالکتیکی روبه‌رو می‌شویم؛ تقابل سطح آرام با قلیان و آشوب و پیچیدگی مکانیکی درون. از منظر فلسفی هم آثار پومودورو تجسم عینی یکی از عمیق‌ترین مفاهیم عرفانی و ادبی است؛ تقابل ظاهر و باطن. در اندیشه و جهان‌بینی کلاسیک ایرانی هم عبور از پوسته و رسیدن به مغز حقیقت پنهان اشیا همواره رسالت انسان آگاه بوده است.»
پورمرجانی در بخش دیگری از صحبت‌هایش تصریح کرد: «پومودورو به ما یادآوری می‌کند هر ساختار شکوهمندی در درون خود بذر فروپاشی را هم حمل می‌کند. کره‌های او در حال انفجار نیستند؛ بلکه در یک‌لحظه ابدی از پوست‌اندازی متوقف شده‌اند. آثارش گفت‌وگویی هستند درباره اضطراب‌ها، امیدها و ماهیت پیچیده انسان معاصر و دعوتی است از ما تا به درون تاریک و پرچالش خود بنگریم و در جست‌وجوی نوری باشیم.»
یک کره پومودورو ساخت ایران به سفارت ایتالیا در تهران تقدیم شد!
در پایان مراسم رونمایی از کره پومودورو در موزه زمان، مولاژی از این اثر به رایزن فرهنگی سفارت ایتالیا در تهران تقدیم و از تمبر اثر نیز رونمایی شد. همچنین از افرادی که در فرآیند انتقال و مرمت اثر هنرمند ایتالیایی نقش‌آفرین بودند نیز تقدیر به عمل آمد؛ در این بخش از دکتر اعتضادی به‌خاطر انجام پروژه مرمت تقدیر شد. سپس اهدای لوحی برای تقدیر از تلاش‌های محمد حسین پورتقی (رئیس هلدینگ سیاحتی پارسیان) صورت گرفت که به دلیل عدم حضور او در مراسم، کتایون پلاسعیدی (مشاور عالی هلدینگ سیاحتی پارسیان) به نمایندگی از او، لوح تقدیر را دریافت کرد. در ادامه از احمد محیط طباطبایی (رئیس انجمن موزه‌داران ایران) و سید مهدی دستواره (مدیرعامل مجموعه ارم سبز) نیز تقدیر شد. سپس همه مهمانان به محوطه باغ‌موزه رفتند و مراسم با چیدن ربان رونمایی، تماشای اثر و گرفتن عکس یادگاری به پایان رسید.
کره پومودورو چیست و چرا اهمیت دارد؟
کره پومودورو یکی از آثار شناخته‌شده آرنالدو پومودورو، مجسمه‌ساز ایتالیایی، است. این اثر در سال ۱۹۷۴ ساخته شده و در سال ۱۳۵۷ به ایران منتقل شده است. این کره برنزی حدود سه تن وزن دارد و پیش از انتقال به موزه زمان در سال ۱۴۰۳، سال‌ها در محوطه پارک ارم تهران نگهداری می‌شد. قرارگرفتن طولانی‌مدت در فضای باز باعث شد اثر در معرض عوامل محیطی و آسیب‌های مختلف قرار بگیرد.
به همین دلیل، کره پومودورو در ایران بخشی از تاریخ حضور هنر معاصر ایتالیا در مجموعه‌های هنری کشور محسوب می‌شود.
حالا علاقه‌مندان در تهران می‌توانند دو کره پومودورو را در دو نقطه مرکزی و شمالی تهران ببینند. دیدن کره اول، با فاصله از ورودی موزه هنرهای معاصر تهران در همه ساعات شبانه‌روز امکان‌پذیر است؛ اما برای دیدن دومی باید پس از تهیه بلیت موزه زمان، ضمن بازدید از مجموعه نفیس این موزه، در باغ مجموعه می‌توان از فاصله بسیار نزدیک، کره پومودورو را تماشا کرد.
از همین نویسنده بخوانید: از زعفرانیه تا بیهار؛ جشن دوستی ایران و هند در خانه سفیر
