نفیسه زمانینژاد-رویداد امروز: قطعی و اختلال شدید در شبکه اینترنت از خبرهایی بود که از جمعه گذشته همزمان با شروع حملات اسرائیل به ایران، منتشر شد. اینچنین که به فاصله اندکی پس از آغاز این حملات، کاربران با کاهش سرعت اینترنت و اختلال در عملکرد فیلترشکنها روبهرو و حتی اینترنت اپراتورهایی مانند مخابرات هم در بسیاری از نقاط، کارایی خود را از دست داد.
گزارش سایتهای معتبر و تحلیل ترافیک اینترنت در سطح جهان نیز تأییدکننده این موضوع، حالآنکه پیامرسان واتساپ هم بهطورکلی فیلتر شد. تا 28 خردادماه که دسترسی به اینترنت، بهصورت گستردهای برای اکثر کاربران قطع و تا لحظه تنظیم این نوشتار در حالت آفلاین باقیمانده است. دادههایی که نتبلاکس در روز ۱۸ ژوئن ۲۰۲۵ (۲۸ خرداد) منتشر کرد نشان داد که ترافیک اینترنت در ایران از همان روز، بهطور چشمگیری کاهش پیدا کرد.
نتبلاکس توضیح داد که این اتفاق در بحبوحه تشدید درگیری با اسرائیل رخداده و بهاحتمالزیاد توانایی دسترسی عمومی به اطلاعات را در این زمان بحرانی محدود خواهد کرد. قابلذکر است در همین برهه دسترسی به شبکهی داخلی کشور بدون مشکل و سرویسهایی که در داخل کشور میزبانیشدهاند، بهراحتی در دسترس هستند. اگرچه اختلالاتی در خدمترسانی برخی از سرویسهای داخلی هم باوجود وابستگی به ابزارهای خارجی وجود دارد.
در همین راستا سخنگوی دولت اعلام کرد: به خاطر اهمیت امنیت کشور و شهروندان، اینترنت جهانی را محدود کردیم. درصورتیکه مجبور شویم به اینترنت ملی روی میآوریم و اینترنت جهانی محدود میشود. امنیت موضوع اصلی ما است. به گفته مهاجرانی شاهد حملات سایبری و اختلال در عملکرد بانکها بودیم. بسیاری از پهپادها از طریق اینترنت مدیریت میشوند و اخبار ردوبدل میشوند.
همچنین بر اساس اطلاعیه وزارت ارتباطات با عنایت به شرایط ویژه کشور، موقتاً محدودیتهایی بر اینترنت کشور اعمالشده است، بدیهی است با بازگشت وضعیت به حالت عادی، محدودیتهای مذکور مرتفع خواهد شد.
محدودیت اینترنت از جنس اختلال
فیلترینگ و محدودیت اینترنت، مسئلهای جدید برای کاربران اینترنت نیست. پیشازاین هم کموبیش با این چالش دستبهگریبان بودهاند.اما موضوع این روزها بر اساس آنچه وزارت ارتباطات اعلام میکند نه از جنس فیلتر بلکه اختلالی است برای کنترل وضعیت کنونی که از دیدگاه بسیاری، راهکار چندان مناسبی نیست.
بهگونهای که اعمال اختلالات اینچنینی در اینترنت، فقط موجب برهم خوردن آرامش روانی مردم و ایجاد نگرانیهای بیشتر برای آنها میشود. محدودیتهای اینترنت آنهم تا این میزان، موجب دور ماندن کاربران از واقعیتها و اتفاقاتی است که لازم است از آنها باخبر باشند.
ابزاری است بهعنوان شاهرگ حیاتی ارتباطات در شرایط جنگ روانی و تنها اهرم مقابله با شایعات، قلمداد میشود. درواقع فقدان اینترنت نهتنها آرامش مردم را برهم میزند بلکه موجب شیوع بیشتر شایعات و اخبار دروغینی میشود که مشخص نیست از چه منابعی منتشر میگردند.
آیا استارلینک، فعال است
دقیقاً در شرایطی که محدودیتهای اینترنتی در اوج خود قرار گرفت. شنیدههایی هم از امکان اتصال به اینترنت ماهوارهای استارلینک مطرح شد. اگرچه ادعا میشود هیچگونه اینترنت ماهوارهای باقابلیت اتصال مستقیم از طریق موبایل معمولی در ایران فعال نیست، چون تجهیزات اختصاصی آن بهصورت گسترده در کشور وجود ندارد.
اما آخرین گزارش انجمن تجارت الکترونیک تهران نشان میدهد اینترنت ماهوارهای مدتهاست که در ایران فعال است. بر اساس تخمین مجله فوربس، ایران از ۲۰ هزار اشتراک هم فراتر رفته و به ۳۰ هزار اشتراک رسیده است. همچنین به گفته پویا پیرحسینلو، رئیس کمیسیون اینترنت و زیرساخت انجمن تجارت الکترونیک، تخمین زده میشود که در ایران حدود ۱۰۰ هزار کاربر از استارلینک استفاده کنند.
حتی رشد علاقه کاربران به استارلینک باعث شده است که ترافیک این سرویس در ایران از ابتدای سال ۲۰۲۴ تا حدود ۲۰ برابر رشد کند. بااینوجود، هشدار کارشناسان، غیرفعال کردن استارلینک از تلفنهای همراه است. تأکید میشود فعال شدن استارلینک یعنی ارسال سیگنالهای مختلف به یک کشور و ایجاد نقاط کور نظارتی و تزریق بدافزار بهکل سیستم اطلاعاتی کشور و هک سیستمهای کشور است.
تهدید امنیت کاربران
بدون شک حق دسترسی آزاد به اطلاعات از حقوق پایه هر شهروند است که ظاهراً در کشور ما بنا بر دلایل مختلف چنین حقی در زمانهایی نادیده گرفتهشده است. اتفاقی که موجب عواقب سختتر و ناخوشایندتر، مانند رویآوری به فیلترشکنهایی شده است که خود یک تهدید امنیتی برای کاربران ایرانی محسوب میشود.
حامد حاجیزاده کارشناس اقتصادی با اشاره به استقبال مردم از فیلترشکنها از رایگان تا خریدنی به رویداد امروز میگوید: در زمانهای قرارگرفتهایم که شهروندان از کوچک تا بزرگسال و همچنین سالمندان نمیتوانند بدون دسترسی به اینترنت، امور خود را بگذرانند.
به گفته این کارشناس بر این اساس اختلالات و یا محدودیتهای اینترنتی را با استفاده از راهکارهایی مانند فیلترشکن، دور زده حتی اگر برای دقایق کوتاهی هم باشد.
او تصریح میکند: فیلترشکن، بهطورمعمول، ابزاری است که برای دسترسی راحت به مطالب سانسور شده، تعریف میشود؛ اما در کشور ما برای استفاده از اینترنت، به کار میرود. عدهای برای پایداری کسبوکارها، برخی برای ارتباط و دیگران هم برای آگاهی از وقایع و اخبار روز، مجبور به استفاده از ابزاری شدهاند که به دلیل استفاده نادرست از آن به یک تهدید امنیتی تبدیل میشود.
و توضیح میدهد: با استفاده از فیلترشکنها بهویژه انواع رایگان آن شناسایی افراد، آسانتر و درنهایت خطرات امنیتی به دنبال دارد. او میگوید: در این شرایط بهجای اختلال در اینترنت و رویآوری افراد به فیلترشکنها، بهتر است به شفافسازی اطلاعات پرداخته شود و به کاربران آموزش داده شود چگونه از این فضای دیجیتال استفاده کنند تا از خود و دادههای آنها محافظت شود.
این کارشناس تصریح میکند: از طرفی لازم بود قبل از وقوع چنین بحرانهایی اپلیکیشن های داخلی هم متنوعتر و تقویت بیشتری میشد؛ زیرا در برخی زمانها، داخلیها هم از دسترس خارج میشود. ازاینرو مخاطب برای حفظ راههای ارتباط مجازی خود با خارج از منزل به روشهای ناامن دیگر روی میآورد.
مهمترین مسئله حفظ جان و امنیت مردم است
اختلالات و محدودیتهای دسترسی به اینترنت، افت شدید سرعت و ناپایداری از چالشهایی است که معمولاً کاربران ایرانی با آن روبرو هستند. اما در شرایط فعلی کشور، با توجه به مسائل امنیتی و ناآرامیها این اختلالات وسیعتر و موجب تأثیرگذاری بر کسبوکار و فعالیت مخاطبان شده است.
در این حال پذیرش این نکته که اکنون مهمترین، مسئله حفظ جان و امنیت مردم است و از سویی تقویت پلتفرمهای داخل و ارائه راهحلهای جایگزین برای ادامه فعالیتهای دیجیتال ازجمله راهکارهایی است که میتوان به آن بسنده کرد تا زمانی که شرایط به حالت عادی بازگردد.
