رویداد امروز: بازار تجارت الکترونیک ایران در سالهای اخیر رشدی خیرهکننده را تجربه کرده است. از فروشگاههای آنلاین بزرگ گرفته تا پلتفرمهای خدماتی، امروز میلیونها کاربر بخشی از نیازهای روزمرهی خود را از طریق بسترهای دیجیتال تأمین میکنند.
با این حال، این توسعهی ظاهری در مرحلهای قرار گرفته که بدون تحول در لایههای عمیقتر تصمیمگیری و تحلیل، ادامهی رشد آن با کندی مواجه خواهد شد. نقطهی گمشده در این میان، هوش مصنوعی است؛ ابزاری که میتواند دادههای فراوان موجود را به بینش و تصمیم تبدیل کند.
با وجود مزایای آشکار هوش مصنوعی، پیادهسازی آن در زیرساخت تجارت الکترونیک کشور با موانع قابلتوجهی روبهرو است. یکی از مهمترین این چالشها کمبود دادهی استاندارد و پاک است. بسیاری از شرکتها دادههای خود را بهصورت پراکنده نگهداری میکنند و در نتیجه امکان آموزش مدلهای دقیق فراهم نمیشود.
از سوی دیگر، کمبود نیروی انسانی متخصص در حوزهی دادهکاوی و یادگیری ماشین، بهرهگیری گسترده از فناوریهای پیشرفته را دشوار کرده است. همچنین محدودیتهای زیرساختی و ملاحظات قانونی در زمینهی اشتراک داده میان نهادها باعث شده روند تحول دیجیتال در کشور بیشتر به توسعهی شکلی فناوری محدود بماند تا به هوشمندسازی واقعی.
آیندهی تجارت الکترونیک ایران در گرو گذار از دیجیتالسازی صرف به هوشمندسازی واقعی است. سرمایهگذاری در زیرساختهای داده، تربیت نیروی انسانی متخصص و ایجاد همگرایی میان دولت، دانشگاه و بخش خصوصی میتواند مسیر این تحول را هموار سازد.
اگر امروز زیستبوم تجارت الکترونیک کشور در مسیر بهرهگیری گسترده از هوش مصنوعی قرار گیرد، میتواند نه تنها از مصرفکنندهی فناوریهای جهانی به تولیدکنندهی راهکارهای بومی تبدیل شود، بلکه مزیت رقابتی تازهای را برای اقتصاد دیجیتال ایران رقم بزند.
انتشار برنامه اقدام سهساله حوزه هوش مصنوعی
رئیس مرکز توسعه تجارت الکترونیکی از انتشار برنامه اقدام سهساله حوزه هوش مصنوعی (۱۴۰۵-۱۴۰۷)، به نقشهراه جامع برای تحول دیجیتالی تجارت کشور خبر داد. حمید توفیقی به ایرنا گفت: این برنامه با هدف تبدیل شدن هوش مصنوعی به موتور محرک اصلی مأموریتهای حاکمیتی مرکز طراحی شده و بر پایه تجربیات عملی و سامانههای فعال موجود استوار است.
وی افزود: هوش مصنوعی در نگاه این مرکز نه یک فناوری تزئینی، بلکه ابزار اصلی انجام مأموریتهای نظارتی، تنظیمگری و اعتمادسازی در زیستبوم تجارت الکترونیک کشور محسوب میشود. وی این برنامه را سکوی پرتابی برای گذار از نظارت سنتی به حکمرانی هوشمند، دادهمحور و پیشدستانه در مقیاس ملی توصیف کرد.
توفیقی اضافه کرد: مرکز توسعه تجارت الکترونیکی با خروج از جایگاه صرف مصرفکننده فناوری، اکنون در مقام مجری و مرجع راهکارهای هوش مصنوعی حاکمیتی قرار گرفته است که از جمله سامانههای عملیاتی کلیدی میتوان به سامانه نظارت هوشمند اینماد اشاره کرد که با تحلیل دادههای واقعی به سمت کشف پیشدستانه تخلفاتی مانند عرضه کالای قاچاق حرکت کرده است.
رئیس مرکز توسع تجارت الکترونیکی در ادامه بیان داشت: دستیار هوشمند سامانههای مرکز نیز با تحلیل متون فارسی، نقش تصمیمیار هوشمند برای کارشناسان و مدیران را ایفا میکند.
سامانه هوشمند رسیدگی به شکایات نمونهای عینی از عدالت هوشمند برای حل و فصل اختلافات به صورت خودکار است. همچنین تقویت زیرساخت کلید عمومی و مرکز داده بازرگانی به عنوان بستر امن و معتبر دادهای برای توسعه و حکمرانی مسئولانه هوش مصنوعی انجام شده است.
اولویتهای آینده این مرکز در سه محور اصلی تعریف شده است
وی با اشاره به سامانه ملی نظارت و اعتماد هوشمند تجارت الکترونیک گفت: اولویتهای آینده این مرکز در سه محور اصلی تعریف شده است که محور نخست تعمیق هوشمندی در نظارت و اعتمادسازی از طریق توسعه «سامانه ملی نظارت و اعتماد هوشمند تجارت الکترونیک» به عنوان پروژهای کلان ملی طی ۲۷ ماه است.
این سامانه یکپارچه، پایش پیشدستانه و تحلیل ریسکهای نوظهور را ممکن خواهد ساخت. توفیقی ادامه داد: محور دوم توسعه اکوسیستم دادهای از طریق مشارکت در توسعه مدلهای بنیادین هوش مصنوعی مانند مدلهای زبانی تخصصی با استفاده از دادههای بومی انحصاری مرکز و تقویت زیرساخت امن داده است.
این مسئول بیان داشت: محور سوم نیز تسهیل تجاریسازی و گسترش بازار با راهاندازی سکوی بازارگاه هوش مصنوعی تجارت الکترونیک به عنوان بستری برای عرضه و تبادل راهحلهای هوشمند مورد نیاز کسبوکارها خواهد بود.
توفیقی بر برنامهریزی مرکز برای توسعه سرمایه انسانی و ترویج فرهنگ هوش مصنوعی تأکید کرد و اظهار داشت: تحقق این چشمانداز بلندپروازانه بدون سرمایهگذاری روی تربیت نیروی انسانی متخصص و آگاه ممکن نخواهد بود.
برنامههای آموزشی گستردهای برای کارشناسان دولتی و فعالان بخش خصوصی طراحی شده است. وی خاطرنشان کرد: برنامه اقدام مرکز توسعه تجارت الکترونیکی نشاندهنده عزم این نهاد حاکمیتی برای بهکارگیری عملی و مسئولانه هوش مصنوعی در قلب فرآیندهای نظارتی و اعتمادساز است.
تمرکز بر پروژههای کلان ملی، توسعه مدلهای بومی و ایجاد بازارگاه فناوری، گامهای بلندی است که در صورت تحقق میتواند الگویی برای دیگر دستگاههای اجرایی در بهرهگیری از هوش مصنوعی برای خدمات عمومی تبدیل شود. موفقیت این برنامه منوط به تأمین بهموقع منابع مالی، تربیت نیروی انسانی خبره و تقویت همکاریهای بیندستگاهی است.
