ماهور سنایی-رویداد امروز: صنعت بازیهای رایانهای ایران طی دهه گذشته، علیرغم تمام چالشهای ساختاری از جمله تحریمهای بینالمللی و محدودیتهای مالی، مسیری پرشتاب را طی کرده است. این صنعت با بهرهگیری از استعدادهای داخلی، توانست محصولاتی با کیفیت قابل قبول تولید کند و حتی به دنبال کسب سهمی از بازارهای منطقهای و جهانی باشد.
با این حال، شکنندگی زیرساختهای دیجیتال کشور همواره یک شمشیر داموکلس بالای سر این صنعت بوده است. وابستگی شدید بازیسازان به زیرساختهای ارتباطی، چه برای توسعه، چه برای پشتیبانی مشتریان بینالمللی و چه برای درآمدزایی، این صنعت را به شدت آسیبپذیر کرده است. بازیسازی یک فرآیند کاملاً متصل به شبکه است.
توسعه دهندگان برای دسترسی به ابزارهای کلود، تستهای چندنفره، بهروزرسانیها، ارتباط با تیمهای بینالمللی (در صورت وجود شراکت)، و از همه مهمتر، برای مدیریت سرورها و ارائه سرویسهای آنلاین (مانند بازیهای موبایلی یا MMOها)، به یک اتصال پایدار و پرسرعت نیازمندند. این وابستگی در شرایط تحریمهای موجود، که دسترسی به بسیاری از سرویسهای استاندارد جهانی را دشوار میسازد، دوچندان میشود.
جدیدترین و شاید شدیدترین شوک واردشده به این صنعت، قطعی و بیثباتی گسترده و اخیر اینترنت بوده است. این اختلالات، صرفاً مصرفکنندگان نهایی را متأثر نکرده، بلکه مستقیماً بر تولید، فروش و بقای شرکتهای فعال در این حوزه ضربه وارد کرده است. فعالان این حوزه که بخش زیادی از درآمد خود را از طریق پرداختهای آنلاین بینالمللی یا ارائه خدمات همزمان با بازارهای جهانی کسب میکنند، اکنون در محاصرهای غیرقابل نفوذ قرار گرفتهاند.
اختلال در اینترنت به معنای توقف کامل چرخههای درآمدی شرکتهایی است که مدل کسبوکار آنها بر پایه خدمات پایدار آنلاین بنا شده است. تیمهای پشتیبانی قادر به پاسخگویی نیستند، بهروزرسانیهای ضروری به دست کاربران نمیرسد، و مهمتر از آن، درآمد حاصل از فروش دیجیتال یا معاملات درون برنامهای متوقف میشود. این توقف ضربهای مستقیم به نقدینگی شرکتها وارد میآورد که بقای آنها را در کوتاهمدت به چالش میکشد.
برآورد خسارت؛ اعداد تلخ و فراتر از آن
در همین راستا، محمد زهتابی، رئیس کمیسیون نرمافزارهای بازی و سرگرمی سازمان نصر تهران در گفتگو با ایرانیان استارتاپ تصویری نگرانکننده از وضعیت موجود ارائه میدهد. او ضمن تأکید بر اینکه مسائل انسانی و اجتماعی در اولویت است، به برآورد خسارتهای مالی واردشده اشاره میکند:
در مقایسه با آسیبهای جانی، مالی و روحی وارده به مردم، ارقام خسارت مالی اهمیت درجهاول ندارد. با این حال، بر اساس برآورد شخصی و با در نظر گرفتن حدود ۵۰ شرکت متوسط و بزرگ فعال در این حوزه، حداقل خسارت مالی در این دوره را در بازه ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیارد تومان تخمین میزنیم.
زهتابی توضیح میدهد که این خسارت تنها شامل درآمد از دست رفته نیست، بلکه ریشه در از دست رفتن فرصتهای زمانی غیرقابل جایگزینی دارد:بخشی از خسارت آنی است، اما بخش مهمتر آن، خسارت بلندمدت بر شرکتهایی است که کاربران یا همکاریهای بینالمللی دارند؛ در این شرایط، فرصتهای زمانی غیرقابل جایگزینی از دست میرود.
او مثالی عینی را مطرح میکند تا اهمیت زمان در این صنعت را تبیین کند:به یاد بیاورید بازی ‘پسرخوانده’ را که پس از انتقال سرور به داخل ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه، دسترسی کاربران خارجی بهطور کامل قطع شد.
برای بازیابی، اعزام تیم فنی به ترکیه ۱۰ روز به طول انجامید. در بازار رقابتی بازی، ۱۰ روز قطعی به معنای از دست رفتن کسر بزرگی از کاربران وفادار است و بیاعتمادی ایجاد میکند که حتی پس از بازگشت سرویس نیز کاربر بازنمیگردد.
این مثال نشان میدهد که در اکوسیستم جهانی بازی، وفاداری کاربران یک پارامتر شکننده است که توسط کوچکترین ناپایداریها تهدید میشود. از دست رفتن کاربر در بازار رقابتی، هزینهای بسیار بالاتر از درآمد کوتاهمدت از دست رفته دارد.
مرگ خلاقیت و اعتماد حرفهای
بزرگترین دغدغه زهتابی و بسیاری از بازیسازان، آسیبهای برگشتناپذیری است که بر پیکره خلاقیت و روحیه تیمها وارد شده است: بازیسازان بهشدت به ابزارهای آنلاین وابسته هستند و قطع دسترسی امکان فعالیت حرفهای را سلب میکند. فضای شایعه، ناامیدی و اضطراب، بهطور مستقیم بر روحیه تیمها اثر گذاشته و در نهایت منجر به افت شدید خلاقیت و کاهش تولید میشود.
فرآیند توسعه بازی نیازمند همکاری مداوم، دسترسی به مخازن کد، ابزارهای تست آنلاین، و محیطی با حداقل تنش روانی است. زمانی که کارمندان برای ساعتها یا روزها درگیر مشکلات ارتباطی میشوند و آینده حرفهای خود را نامشخص میبینند، تمرکز و خلاقیت آنان تحلیل میرود.
او با لحنی جدی هشدار میدهد:احیای روحیه خلاق، کار تیمی و اعتماد حرفهای ممکن است سالها زمان ببرد و در برخی موارد اساساً امکانپذیر نباشد؛ بنابراین، بخش قابلتوجهی از خسارتها باید برگشتناپذیر تلقی شود. این خسارت معنوی، شاید بزرگترین تهدید بلندمدت برای صنعت محسوب شود؛ از دست رفتن سرمایه انسانی که برای تولید محتوای باکیفیت ضروری است.
به فعالیت خود ادامه دهند. زهتابی درباره توانایی دوام آوردن شرکتها اظهار میدارد: میانگین تقریبی تابآوری شرکتها در شرایط فعلی بین دو ماه تا یک سال متغیر است. بازیسازان ایرانی به فعالیت در شرایط دشوار عادت دارند و در این دوره تلاش کردند تا کمترین فشار به کودکان وارد شود، زیرا بازی میتواند یکی از معدود ابزارهای سرگرمی در زمان تعطیلی مدارس باشد.
این سازگاری و مقاومت، نشاندهنده تعهد این بخش از صنعت به مصرفکننده نهایی، بهویژه در شرایط بحرانی اجتماعی است. او در انتها تأکید میکند که نگرانی اصلی بازیسازان صرفاً اقتصادی نیست: بازیسازان نیز نگران وضعیت مردم و تبعات اتفاقات هستند و تلاش کردهاند کمترین آسیب به مخاطبان وارد شود.
این گزارش نشان میدهد که صنعت گیم ایران، به دلیل وابستگی شدید به اینترنت، در برابر نوسانات زیرساختی آسیبپذیر است و در صورت تداوم این روند، علاوه بر زیانهای مالی سنگین (تخمین زده شده بین ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلیارد تومان)، سرمایه انسانی و خلاقیت شکلگرفته طی سالیان متمادی نیز به خطر خواهد افتاد. آینده این صنعت به ثبات هرچه سریعتر زیرساختهای ارتباطی وابسته است.
