رویداد امروز: سیزدهمین همایش پیشرفت و توسعه علمی کشور با عنوان «سرمایهگذاری در تولید» به همت شورای انجمنهای علمی ایران با حضور حسین افشین معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیس جمهور، اصغر نورالهزاده رییس هیات عامل صندوق نوآوری و شکوفایی و مجید قاسمی رئیس هیأت مدیره شورای انجمنهای علمی ایران و مدیرعامل بانک پاسارگاد، همچنین جمعی از فعالان این حوزه برگزار شد.
همزمان با برگزاری سیزدهمین همایش پیشرفت و توسعه علمی کشور، تفاهمنامهای سهجانبه با هدف توسعه زنجیره ارزش صنعت پرورش ماهی در قفس میان معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاست جمهوری، صندوق نوآوری و شکوفایی و بانک پاسارگاد به امضا رسید.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیس جمهور در سخنانی در این همایش، لازمه حرکت پیشران اقتصاد را طراحی هوشمند دانست و گفت: برای به حرکت درآوردن موتور، صرف افزایش سوخت کافی نیست و باید نسبت هوا و سوخت، عملکرد شمعها، صحت سنسورها و منطق تصمیمگیری نیز درست باشد.
وضعیت سرمایهگذاری در اقتصاد ایران نیز مشابه همین تصویر است؛ منابع افزایش یافته اما به دلیل فقدان هوشمندی و طراحی، خروجی متناسب ایجاد نشده است. سرمایهگذاری فقط پول نیست بلکه «پول بهعلاوه الگوریتم» سرمایهگذاری را معنا میبخشد؛ یعنی منابعی که بدانند به کجا متصل میشوند، چگونه به محصول، بازار، صادرات و در نهایت قدرت تبدیل خواهند شد.
کشور بیش از کمبود منابع، از کمبود الگوی سرمایهگذاری رنج میبرد و مسئله اصلی، طراحی پول برای تبدیل شدن به فناوری است. پیشرفت علمی، دیگر امری تزئینی یا صرفاً دانشگاهی نیست. علم مشخص میکند کشوری در بازار جهانی قیمتگذار است یا قیمتپذیر، در امنیت ملی طراح است یا مصرفکننده و در اقتصاد مالک فناوری است یا مستأجر آن.
وی افزود: دیر بازده بودن سرمایهگذاری علمی نه ضعف بلکه مزیت آن است، زیرا آنچه سریع نتیجه میدهد سطحی است و تحولات عمیق از بستر علم شکل میگیرد. وی تأکید کرد: پول بدون طراحی، قدرت نمیسازد بلکه توهم ایجاد میکند. سرمایهگذاری روی علم، سرمایهگذاری بر ساختن آینده است و اگر کشوری آن را انجام ندهد، به بازار مصرف فناوری دیگران تبدیل میشود.
به گفته وی، این وابستگی نتیجه بیتوجهی به سرمایهگذاری عمیق و راهبردی است.رییس بنیاد ملی نخبگان، با اشاره به ظرفیت انسانی و دانشگاهی ایران، چالش اصلی را جدا شدن سرمایهگذاری از زنجیره ارزش دانست و گفت: ایران از نظر استعداد انسانی و ظرفیت دانشگاهی، توان جهش دارد.
اما ما یک ضعف ساختاری داریم؛ ما سرمایهگذاری را از زنجیره ارزش جدا کردهایم. سرمایه را توزیع کردهایم، اما مسیر تبدیل پول به فناوری را مهندسی نکردهایم و اینجا همان جایی است که معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان باید دقیقاً نقش خودش را باز تعریف کند: نقش ما فقط حمایت از شرکتها نیست، بلکه «طراحی الگوی سرمایهگذاری برای علم» است.
افشین در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به محدودیت نظام بانکی برای تأمین مالی داراییهای نامشهود، حرکت به سمت صندوقهای جسورانه، تأمین مالی پروژهای و مشارکت عمومی–خصوصی را ضروری دانست و افزود: ما باید بیاموزیم علم را با ابزارهای مالی جدید تأمین کنیم.
انک برای علم ساخته نشده است. بانک به وثیقه فکر میکند. علم وثیقه ندارد. علم دارایی نامشهود است و دارایی نامشهود در اقتصاد سنتی دیده نمیشود. پس ما باید از بانک عبور کنیم و به سمت صندوقهای جسورانه، صندوقهای پروژه، تأمین مالی زنجیرهای و مشارکت عمومی–خصوصی برویم.
معاون علمی رییسجمهور با بیان اینکه علم، تنها دارایی دانست که نهتنها هزینهزا نیست بلکه قدرتآفرین است و میتواند محدودیتهای خارجی را بیاثر کند، افزود: چرا سرمایهگذاری در علم باید در صدر سیاستهای کلان کشور قرار گیرد؟ زیرا علم تنها دارایی است که اگر امروز بر آن سرمایهگذاری شود، فردا از کشور مالیات نمیگیرد بلکه به آن قدرت میدهد.
علم تنها سرمایهای است که با ساخته شدن، محدود نمیشود، بلکه دیگران برای دستیابی به آن صف میکشند و اگر جدی گرفته شود، میتواند تحریم را نه در سطح شعار بلکه در عرصه واقعیت بیاثر کند.
معاون علمی رئیسجمهور، ضرورت اتخاذ سه تصمیم اساسی را به عنوان راهبرد پیشرفت علمی کشور بیان کرد و گفت: این سه تصمیم مهم شامل اول، مأموریتمحوری، دوم، پذیرش ریسکِ علم، یعنی بپذیریم در مسیر علم، شکست پروژه ها یک تخلف و خطا نیست؛ بلکه بخشی ضروری از فرایند کشف و پیشرفت است و سوم، باید دولت تصمیم بگیرد که خریدار نخست فناوری و نه تماشاگر آن باشد.
اگر امروز سرمایهگذاری در علم جدی گرفته نشود، فردا کشور ناچار خواهد بود چند برابر هزینه برای خرید، اجاره و انطباق با فناوری دیگران بپردازد. علم اگرچه دیر بازده است، اما زمانی که نتیجه میدهد کشور را از نوسان خارج و وارد مسیر پایدار میکند؛ مسیری که در آن شوکها اثر تعیینکننده نخواهند داشت، زیرا ریشه شکل گرفته است. تصمیم امروز درباره سرمایهگذاری علمی در حقیقت انتخاب میان ناخدا بودن یا مسافر بودن در کشتی آینده است.
