رویداد امروز: روز دوشنبه در کارخانهای که طی سالهای گذشته به نماد زیستبوم نوآوری ایران تبدیل شده، قراردادی امضا شد که معنای آن فراتر از یک توافق مالی است.
تمدید سهساله همکاری میان شرکتهای «آما» (مالک مجموعه) و «همآوا» (راهبر و بهرهبردار اصلی کارخانه نوآوری آزادی) به معنای تداوم یکی از نهادهای زیرساختی کلیدی اکوسیستم نوآوری کشور تا سال ۱۴۰۷ است؛ نهادی که در هفت سال گذشته، میزبان دهها شتابدهنده، صدها استارتاپ و هزاران جوان نوآور بوده است.
از یک ساختمان تا یک اکوسیستم
کارخانه نوآوری آزادی در سال ۱۳۹۷ با هدف تبدیل یکی از ساختمانهای صنعتی قدیمی تهران به مرکز نوآوری ملی افتتاح شد.
اما آنچه این مجموعه را از سایر پروژههای مشابه متمایز کرد، مدل همکاری سهجانبه میان دولت، بخش خصوصی و سرمایهگذاران خطرپذیر بود؛ مدلی که در آن «آما» بهعنوان مالک و سرمایهگذار اصلی زیرساخت، «همآوا» بهعنوان متولی اجرایی و محتوامحور و نهادهایی چون پارک فناوری پردیس و معاونت علمی ریاستجمهوری بهعنوان پشتیبانان سیاستی نقش ایفا کردند.
این مدل، با وجود فراز و نشیبهای فراوان، توانست نمونهای قابلاتکا از حکمرانی مشارکتی در حوزه نوآوری ارائه دهد موضوعی که در سایر کشورها نیز سالها زمان برده تا شکل بگیرد.
توافق برای تداوم همکاری
در مراسم امضای این قرارداد که با حضور شاهرخ علیزاده، نایبرئیس هیئتمدیره آما، اکبر هاشمی، رئیس هیئتمدیره همآوا، و مدیران عامل دو شرکت، عباسعلی مددی و حامد انتظاریان برگزار شد، بر تداوم همکاری سهساله در زمینه مدیریت، توسعه و بهروزرسانی کارخانه نوآوری آزادی تأکید شد.
اکبر هاشمی در سخنان خود گفت: «این همکاری حاصل درک متقابل از ضرورت پایداری زیستبوم نوآوری است. تمرکز ما در دوره جدید بر توسعهی محصولات و خدمات مبتنی بر هوش مصنوعی و ایجاد زیرساختهای تجربهمحور برای تیمهای نوآور خواهد بود.»
او همچنین با قدردانی از حمایتهای شرکت آما و نهادهای همراه چون پارک فناوری پردیس و معاونت علمی ریاستجمهوری افزود:«در سالهای آینده، کارخانه نوآوری آزادی باید از یک فضای کار اشتراکی صرف، به یک مرکز داده، آموزش و خلق ارزش دیجیتال تبدیل شود.»
از همزیستی تا همافزایی
کارخانه نوآوری آزادی امروز میزبان مجموعههای گوناگونی است که هر یک بخشی از زیستبوم نوآوری کشور را شکل میدهند؛ از کارگاه نوآوری هفتوهشت و زاویه گرفته تا مرکز نوآفرینی پلنت، ویکست و دیجینکست.
این فضاها، بهواسطه حضور در کارخانه، نهتنها از زیرساخت فیزیکی مشترک بهرهمند میشوند، بلکه در معرض تعامل روزمره با سایر فعالان اکوسیستم قرار دارند؛ چیزی که در ادبیات نوآوری به آن «شبکهسازی تصادفی» (Serendipity Networking) گفته میشود. بهبیان دیگر، کارخانه نوآوری آزادی یک زیرساخت فرهنگی و ارتباطی برای رشد ایدههاست.
چالش پایداری؛ چرا این تمدید مهم است؟
در سالهای اخیر، بسیاری از فضاهای نوآوری و شتابدهندهها با مشکلات جدی مالی، مدیریتی و مقرراتی مواجه شدهاند.
در چنین شرایطی، تمدید سهساله قرارداد آما و همآوا بهمعنای دستیابی به مدلی از پایداری در بخش خصوصی است؛مدلی که در آن دو بازیگر اقتصادی به تفاهمی بلندمدت بر سر توسعه یک نهاد اجتماعی-فناورانه رسیدهاند.
برای زیستبوم نوآوری کشور، این اتفاق از دو منظر اهمیت دارد:
اعتمادسازی برای سرمایهگذاران و تیمهای مستقر
استارتاپهایی که در کارخانه فعالیت میکنند، میتوانند با اطمینان بیشتری برنامهریزی میانمدت و بلندمدت خود را تنظیم کنند.
تثبیت مدل حکمرانی نوآوری
در شرایطی که نقش دولتها در توسعه فناوری محدود شده، این مدل همکاری میتواند الگوی جدیدی از «نوآوری بهمثابه خدمت زیرساختی» را تثبیت کند.
مسیر آینده؛ از کارخانه به پلتفرم
یکی از محورهای اصلی همکاری جدید، حرکت از «فضای فیزیکی نوآوری» به سمت پلتفرم دیجیتال نوآوری است. همآوا در سالهای اخیر، با راهاندازی سامانههایی در حوزه سرمایهگذاری جمعی، آموزش و شتابدهی دیجیتال، نشان داده که نگاهش به نوآوری محدود به یک مکان نیست؛ بلکه تلاش دارد «کارخانه نوآوری» را به اکوسیستمی آنلاین و تعاملی تبدیل کند.
از سوی دیگر، آما نیز در قالب سیاستهای جدید خود بهدنبال توسعه فضاهای مکمل در استانها و شهرهای دیگر است تا شبکهای ملی از مراکز نوآوری شکل بگیرد.
کارخانهای که تبدیل به مدرسه شد
کارخانه نوآوری آزادی طی سالهای گذشته، از یک پروژه ساختمانی به مدرسهای برای نوآوران و مدیران آینده ایران تبدیل شده است. در این فضا، تیمهایی پرورش یافتند که امروز در شرکتهای بزرگی مانند دیجینکست، فینووا، پلنت و حتی بخشهای خصوصی صنعتی مشغول به فعالیتاند. از این منظر، تمدید همکاری آما و همآوا نهفقط تداوم یک قرارداد، بلکه تداوم یک جریان آموزشی و فرهنگی در اکوسیستم کارآفرینی ایران است.
نگاهی از بالا؛ پیامدها برای اکوسیستم ملی
در سطح ملی، این قرارداد را میتوان بهعنوان پیامی به سایر بازیگران اکوسیستم تعبیر کرد: پایداری و رشد تنها زمانی ممکن است که همکاری میان نهادها، بهجای رقابت بیثمر، به مدل مشارکت استراتژیک تبدیل شود.
در شرایطی که کشور با محدودیتهای اقتصادی، مهاجرت نیروی انسانی و عدم قطعیت در سیاستگذاری مواجه است، ادامهی فعالیت نهادهایی مانند کارخانه نوآوری آزادی بهعنوان «اکوسیستم کوچکشده ایران نوآور» معنا پیدا میکند؛ جایی که هنوز هم امید، گفتگو، تجربه و ریسک در کنار هم معنا دارند.
تمدید سهساله همکاری آما و همآوا، نشانهای است از اینکه نوآوری در ایران هنوز زنده است و نهادهایی هستند که در میان تلاطمها، میخواهند آن را زنده نگه دارند. کارخانه نوآوری آزادی، از دل یک کارخانه متروک به قلب تپنده فناوری ایران بدل شد.
